تعداد قاره‌ها در زمین از دیدگاه مباحث علمی معاصر

مقدمه: افسانه مدل جهانی

سوال «چه تعداد قاره در زمین وجود دارد؟» در نگاه اول ساده به نظر می‌رسد. برخلاف باور عمومی، هیچ عددی علمی یا رسمی وجود ندارد که تعداد قاره‌ها را تعیین کند. پاسخ از چهار تا هفت و بیشتر متغیر است و بستگی به معیارهای استفاده شده دارد — جغرافیایی، زمین‌شناسی، فرهنگی و تاریخی. مباحث علمی معاصر نشان می‌دهد که مفهوم «قاره» بیشتر یک ساختار فرهنگی-تاریخی است که با علم همگام می‌شود و تکامل می‌یابد.

معیارهای کلیدی برای تعیین قاره‌ها

در اساس مباحث، تنش بین چندین رویکرد وجود دارد:

جغرافیایی (زمین‌شناسی فیزیکی): قاره — یک توده بزرگ از خشکی که از دیگر آب‌های فضای بین‌الملل جدا شده است. این به نظر می‌رسد که ساده است، اما به سرعت تنش‌ها ایجاد می‌شود. به عنوان مثال، آمریکای شمالی و جنوبی با پاناما متصل هستند و اروپا و آفریقا با کانال سوئز. چرا آنها به عنوان قاره‌های جداگانه شناخته می‌شوند؟ در اینجا معیارهای دیگر به کمک می‌آیند.

زمین‌شناسی (تکتونیکی): قاره — یک قطعه بزرگ از پوسته قاره‌ای (با ضخامت 25-70 کیلومتر) که بر روی یک لایه لیتوسفر جداگانه قرار دارد و دارای تاریخچه زمین‌شناسی مشترک است. این رویکرد که در علم معاصر غالب است، تصویر را به طور رادیکال تغییر می‌دهد.

تاریخی-فرهنگی: قاره به عنوان یک منطقه بزرگ با تاریخ، فرهنگ و احساس سیاسی مشترک در نظر گرفته می‌شود. این رویکرد توضیح می‌دهد که چرا اروپا و آسیا که بر روی یک پلتفرم اروآسیایی قرار دارند، به طور سنتی به عنوان قاره‌های جداگانه شناخته می‌شوند.

مدل‌های اصلی و استدلالات آنها

مدل 1: 4 قاره (آفرو-اروپا، آمریکا، آنتارکتیک، استرالیا).
این مدل سخت‌گیرانه‌ترین مدل فیزیکی-جغرافیایی است. تمام پل‌های خشکی مرتبط را یکپارچه می‌کند:

آفرو-اروپا: اروپا + آفریقا (اتصال از طریق نیمه‌جزیره سینا).

آمریکا: آمریکای شمالی + آمریکای جنوبی (اتصال از طریق پاناما).
این مدل به ندرت استفاده می‌شود و معمولاً در برخی منابع جغرافیایی.

مدل 2: 6 قاره (با گزینه‌ها).
در اینجا تفاوت فرهنگی کلیدی وجود دارد:

مدلی که در کشورهای شوروی سابق، اروپای شرقی، ژاپن محبوب است: اروپا و آسیا به عنوان یک قاره واحد. مجموعاً: اروپا، آفریقا، آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، آنتارکتیک، استرالیا/اقیانوسیه. این یک компромیس بین جغرافیا و زمین‌شناسی است.

مدلی که در آمریکای لاتین، اسپانیا، یونان پذیرفته شده است: آمریکای متحد. مجموعاً: آمریکای، اروپا، آسیا، آفریقا، آنتارکتیک، استرالیا/اقیانوسیه. این بر اساس احساس تاریخی «جهان جدید» به عنوان یک واحد است.

مدل 3: 7 قاره (مدل بین‌المللی انگلیسی-اسکاتلندی).
این مدل بیشترین استفاده را در جهان دارد (ایالات متحده، بریتانیا، چین، هند، پاکستان و غیره) و شامل: اروپا، آسیا، آفریقا، آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، آنتارکتیک، استرالیا. این مدل بیشترین توجه را به تقسیم فرهنگی-تاریخی دارد و آن را به عنوان یک تقسیم جغرافیایی قرار می‌دهد.

مدل 4: 8 و بیشتر قاره (مدل زمین‌شناسی معاصر).
با توسعه تکتونیک پلت‌ها، طبقه‌بندی پیچیده‌تر می‌شود:

زلاندیا: در سال 2017، گروهی از زمین‌شناسان شواهدی ارائه دادند که نشان می‌دهد نیوزلند و نیوکaledonia نه جزیره‌ها بلکه بخش‌های آبی از یک توده قاره‌ای هستند که مساحت آن 4,9 میلیون کیلومتر مربع است و 94٪ زیر آب قرار دارد. زلاندیا حدود 85 میلیون سال پیش از گوندوانا جدا شده است.

پلاتو کرجلن، یک پلاتو زیرآب بزرگ در اقیانوس هند، گاهی اوقات به عنوان یک «میکروقاره» یا بخشی از پوسته قاره‌ای مورد بررسی قرار می‌گیرد.

برخی از دانشمندان پیشنهاد می‌دهند که عربستان (نیمه‌جزیره عربستان) و هند را به عنوان قاره‌های مستقل در گذشته و تا حدی در حال حاضر در نظر بگیرند.

حقایق جالب و مثال‌هایی که مباحث را تصویر می‌کنند

سرنوشت زمین‌شناسی اروپا و آسیا: کوه‌های اورال، که به عنوان مرز بین اروپا و آسیا شناخته می‌شوند، یک شکاف تکتونیکی قدیمی و غیرفعال هستند. از دیدگاه تکتونیک پلت‌ها، این یک مرز پلت‌ها نیست، بلکه بخش داخلی پلت اروآسیایی است. بنابراین، مرز اروپا-آسیا بر اساس یک توافق تاریخی و نه یک توافق طبیعی تعیین شده است.

مثال «مرز ناپدید»: کانال سوئز — یک مرز دست‌ساز مدرن بین آفریقا و آسیا. قبل از ساخت آن (1869)، ارتباط خشکی وجود داشت. اگر از یک اصل جغرافیایی سخت‌گیرانه پیروی کنیم، آفریقا و اروپا یک توده واحد هستند.

پس‌زمینه سیاسی: تعداد قاره‌هایی که در مدارس مختلف کشورها آموزش داده می‌شود، اغلب منعکس‌کننده تصویر فرهنگی-سیاسی جهان است. مدل جداگانه اروپا بر تفاوت تاریخی و فرهنگی آن با آسیا تأکید دارد. مدل متحد آمریکایی در کشورهای آمریکای لاتین نماد ایده وحدت قاره‌ای است.

قاره زیر یخ: آنتارکتیک — قاره‌ای که از هر نظر مشخص است. آن دارای یک پوسته قاره‌ای جداگانه است، از اقیانوس جدا شده و بر روی یک پلت تکتونیکی مستقل قرار دارد. جالب است که لایه یخی آن به اندازه‌ای سنگین است که پوسته زمین زیر خود را خمیده است.

نتیجه‌گیری: تکامل مفهوم در قرن بیست و یکم

علم معاصر به این نتیجه می‌رسد که مفهوم «قاره» چندلایه است — به این معنا که اشیایی که با این اصطلاح مرتبط هستند، لزوماً با یک مجموعه از ویژگی‌ها همگام نیستند و با «شباهت خانوادگی» مرتبط هستند. استفاده از چندلایه‌سازی جایگزین شمارش قاره‌ها می‌شود:

پلت‌های قاره‌ای (کراتون‌ها) — هسته‌های زمین‌شناسی قدیمی‌ترین.

ماتریک‌های قاره‌ای (قاره‌ها) در زمین‌شناسی فیزیکی.

جهان‌های فرهنگی-تاریخی (مانند اروپا یا آسیای جنوب شرقی).

آتشفشان زلاندیا — نمونه‌ای روشن از اینکه چگونه علم، دسته‌بندی‌های به نظر پایدار را تغییر می‌دهد. در آینده، با توسعه فناوری‌های مطالعه کف اقیانوس، لیست «قاره‌ها» ممکن است به سود مدل‌های زمین‌شناسی پیچیده‌تر بازنگری شود. بنابراین، تعداد قاره‌ها — عددی نیست که باید یاد بگیریم، بلکه یک مباحثه زنده در نقطه تلاقی علوم زمین، تاریخ و فرهنگ است که به وضوح نشان می‌دهد که چگونه تصورات ما از سیاره ما به طور مداوم پیچیده‌تر می‌شود.

Permanent link to this publication: