ماه همیشه یک همسایه نزدیک و در عین حال دست نیافتنی بوده است. اما سوی دیگر ماه، که از دید انسان‌ها با چرخش همزمان مخفی شده، تا اواسط قرن بیستم نماد ناشناخته باقی مانده است. امروز ما بیشتر از هر زمان دیگری درباره این نیمکره می‌دانیم — اما در آنجا هنوز بزرگترین謎‌های طبیعی ماه پنهان است.

چرا ما آن را نمی‌بینیم؟

دلیل این است که به نام گیرش هماهنگی (جذبی). ماه با مداری که به دور زمین می‌چرخد، با مدت چرخش خود به دور محور خود، یکسان است. مدت چرخش با مدت حرکت مداری همزمان است، بنابراین از زمین همیشه فقط یک نیمکره دیده می‌شود. سوی دیگر همیشه از ما دور است. این یک سایه نیست، نه شب ابدی — آن دریافت می‌کند همان مقدار نور خورشید که سوی دیگر. فقط نورهای آن هرگز به ناظر روی زمین نمی‌رسد.

اولین افسانه‌ها و فرضیات

پیش از دوران فضایی، سوی دیگر ماه یک terra incognita مطلق بود. برخی از ستاره‌شناسان فرض می‌کردند که ممکن است در آنجا جو، آب یا حتی اشکال ناشناخته زندگی وجود داشته باشد. در علمی-تخیلی، تصاویری از تمدن‌های گم‌شده ماهی کشیدند. تنها در سال ۱۹۵۹، ایستگاه خودکار شوروی «لونا-۳» یک پرواز تاریخی انجام داد و اولین تصاویر را به زمین ارسال کرد. انسان برای اولین بار چیزی را دید که برای میلیاردها سال پنهان بود.

تفاوت اصلی: پوسته نازک، کوه‌ها و تقریباً هیچ دریا

اولین چیزی که ستاره‌شناسان را شگفت‌زده کرد این بود که در سوی دیگر تقریباً هیچ دریای ماهی وجود ندارد، مناطق تاریک وسیع، پر از لава بازالت جامد شده. اگر در سوی دیگر «اقیانوس‌ها» و «دریاها» حدود ۳۱٪ سطح را اشغال می‌کنند، در سوی دیگر تنها ۱–۲٪ از آن را تشکیل می‌دهند. دلیل این امر به ضخامت متفاوت پوسته ماه مرتبط است. در سوی دیگر پوسته بسیار ضخیم‌تر است و لава بازالت نمی‌تواند به سطح برسد تا سطح‌های تاریک صاف را تشکیل دهد.

در عوض، در سوی دیگر کوه‌ها، кратرها و بزرگترین ساختار ضربه‌ای در منظومه شمسی — حوضچه جنوبی قطب — ایتکن وجود دارد. قطر این حوضچه عظیم حدود ۲۵۰۰ کیلومتر است و عمق تا ۱۳ کیلومتر می‌رسد. بسیاری از قله‌های کوهی در سوی دیگر از آنچه از زمین دیده می‌شود بلندتر هستند.

«سوی تاریک ماه» — اشتباه ترجمه و میراث Pink Floyd

عبارت «سوی تاریک ماه» اغلب برای سوی دیگر استفاده می‌شود. اما این اشتباه از دیدگاه ستاره‌شناسی است. سوی دیگر تاریک نیست — آن در طول روزهای ماهی نور خورشید را دریافت می‌کند. گسترش این اصطلاح به کمک آلبوم فرهنگی Pink Floyd «The Dark Side of the Moon» بوده است. اگرچه موسیقیدانان معنا فلسفی‌ای به نام می‌گذارند، رنگ مذهبی در سوی دیگر تثبیت شده است.

مأموریت‌های شوروی و چینی: چگونه ناشناخته را می‌کاوند

پس از «لونا-۳」， شوروی به تحقیقات ادامه داد. ابزارهای «زوند-۳» (۱۹۶۵)، «لونا-۱۲» (۱۹۶۶) و مجموعه‌ای از ایستگاه‌های فضایی مداری «لونا-۱۰، لونا-۱۲، لونا-۱۴» تصاویر دقیقی جمع‌آوری کردند. اما تنها در سال ۲۰۱۹، در تاریخ انسانیت، عصر جدیدی آغاز شد: ابزار چینی «چان‌ئه-۴» برای اولین بار بر روی سوی دیگر ماه فرود آمد. مکان فرود در کوهکار کارمان در حوضچه جنوبی قطب – ایتکن بود. مودول فرود و ربات «یوئی‌توه-۲» هنوز در آنجا کار می‌کنند و زمین‌شناسی و شرایط رادیواکتیوی را مطالعه می‌کنند.

چرا باید سوی دیگر را مطالعه کنیم؟

سوی دیگر ماه مکان ایده‌آلی برای رادیوآстрономی است. آن همیشه از شلوغی‌های رادیویی زمین محافظت می‌شود، که اجازه می‌دهد نظارت در فرکانس‌های پایین‌تر انجام شود که از طریق جو زمین و اختلالات رادیویی دسترسی به آن‌ها امکان‌پذیر نیست. در حوضچه داگر، مهندسان چینی اولین رادیوتلسکوپ آزمایشی را نصب کردند. علاوه بر این، ساختار پوسته سوی دیگر کلیدهای تاریخ اولیه منظومه شمسی را نگه می‌دارد: در آنجا نشانه‌های کمتری از فرآیندهای درون‌زمینی وجود دارد و لایه‌های سنگ‌ها قدیمی‌تر از دریاهای بازالت هستند.

افسانه‌های پایگاه بیگانه‌ها و کشتی فضایی

پیش از اولین تصاویر، سوی دیگر ماه مکان ایده‌آلی برای افسانه‌های کنspiralogical بود. از یک پایگاه نازی مخفی در ماه، بقایای کشتی بیگانه و حتی مأموریت مخفی آمریکایی صحبت می‌شد. اما همه تصاویر گرفته شده از سال ۱۹۵۹، یک صحرای سنگی بی‌جان، پوشیده از кратرها را نشان می‌دهند. هیچ سازه‌ای یا ناهنجاری‌ای که توسط ابزارهای فضایی ثبت نشده باشد.

آینده: توقف بعدی — حتی دورتر

سوی دیگر ماه همچنان هدف اولی است. چین مأموریت «چان‌ئه-۶» را برای حمل خاک از حوضچه جنوبی قطب – ایتکن برنامه‌ریزی می‌کند. روسیه در چارچوب برنامه ماهی‌گری، امکان فرود در منطقه کوهکار بگواسلاوسکی را در نظر می‌گیرد. ساخت اولین پایگاه سکونتگاهی روی ماه نیز ممکن است سوی دیگر را در نظر بگیرد، اگر رادیوآسترونومتر نیاز به سکوت کامل داشته باشد. اما چالش‌های مهندسی بزرگ هستند: ارتباط با سوی دیگر تنها از طریق ماهواره‌های رله‌کننده ممکن است، مانند چینی «چیئه‌چاوو» (پل کبوتر).

نتیجه‌گیری: نه تاریک، اما هنوز مرموز

سوی دیگر ماه دیگر یک پنهان نیست، اما هنوز شگفت‌انگیز است. پوسته ضخیم، عدم وجود دریاها، ساختارهای ضربه‌ای عظیم و پتانسیل علمی آن را به یک آزمایشگاه منحصر به فرد تبدیل می‌کند. سازمان‌های فضایی بیشتر و بیشتر به سوی آن نگاه می‌کنند و ممکن است در دهه‌های آینده انسان نهایتاً به این مرزها برسد — جایی که هیچگاه زمین در افق نمی‌درخشد.

Permanent link to this publication: