فیتوپلانکتون: ارتش ناپیدا، که سیاره را نجات می‌دهد

وقتی ما درباره حفاظت از زمین صحبت می‌کنیم، به جنگل‌ها، سبز کردن شهرها و کاهش انتشار فکر می‌کنیم. اما یک قهرمان وجود دارد که ما تقریباً به یادش نمی‌آوریم، اگرچه او بیشتر کار را برای ما انجام می‌دهد. او برای چشم غیرمسلح ناپیدا است، او در اقیانوس‌ها زندگی می‌کند و تعداد او در هر قطره آب به میلیاردها می‌رسد. این فیتوپلانکتون است. بدون او، زندگی در خشکی نبود، اقلیم عادی نبود، حتی هوایی که تنفس می‌کنیم نبود. او از ۵۰ تا ۸۰٪ اکسیژن کل سیاره را تولید می‌کند. او دی‌اکسید کربن را مانند یک فیلتر عظیم جذب می‌کند. و او تحت تهدید است، زیرا ما حتی نمی‌دانیم که چگونه محیط او را نابود می‌کنیم.

این ناپیداهای چه کسانی هستند

فیتوپلانکتون میکروآلیاگانی و سیانوباکتری‌هایی هستند که در لایه بالایی، روشن اقیانوس زندگی می‌کنند. آنها در جریان‌ها شناور هستند، نمی‌توانند به طور فعال شنا کنند، اما نقش آنها در اکوسیستم بسیار بزرگ است. مانند گیاهان در خشکی، آنها از نور خورشید، دی‌اکسید کربن و مواد معدنی برای فتوسنتز استفاده می‌کنند. در این فرآیند، آنها اکسیژن آزاد می‌کنند و ماده آلی‌ای ایجاد می‌کنند که پایه تمام زنجیره غذایی دریایی است — از زوپلانکتون تا نهنگ‌ها.

این موجودات بسیار متنوع هستند: از دیاتوم‌های یک سلولی تا فرم‌های دسته جمعی که به چشم غیرمسلح به عنوان لایه سبز روی سطح آب دیده می‌شوند. اندازه آنها از میکرون تا چند میلیمتر متغیر است، اما مجموع جرم بیولوژیکی آنها با جرم بیولوژیکی تمام گیاهان زمینی قابل مقایسه است. آنها پایه زندگی اقیانوسی هستند و یکی از مهم‌ترین تنظیم‌کنندگان اقلیم هستند.

پوشش اکسیژنی سیاره

ما اغلب عبارت «نفس زمین» را در مورد جنگل‌های آمازون یا جنگل‌های تایگای سیبری می‌شنویم. اما واقعاً نفس اصلی زمین اقیانوس است. و دقیقاً فیتوپلانکتون بخش بزرگی از این نفس را فراهم می‌کند. دانشمندان تخمین زده‌اند که هر دو نفس شما که می‌کشید، به این موجودات میکروسکوپی بستگی دارد. آنها نه تنها اکسیژن تولید می‌کنند، بلکه دی‌اکسید کربنی که ما با سوزاندن سوخت فسیلی در اتمسفر می‌ریزیم را جذب می‌کنند.

مکانیزم این نامیده می‌شود «پمپ بیولوژیکی». فیتوپلانکتون کربن از اتمسفر می‌گیرد و آن را به ترکیبات آلی تبدیل می‌کند. بخشی از این کربن، وقتی جلبک‌ها می‌میرند، به ته اقیانوس می‌افتد و برای هزاران سال در آنجا باقی می‌ماند. به این ترتیب، اقیانوس مقدار زیادی کربن را ذخیره می‌کند و تأثیرات گرمایش جهانی را کاهش می‌دهد. اگر فیتوپلانکتون ناگهان از بین می‌رفت، غلظت CO۲ در اتمسفر به حدی افزایش می‌یافت که اقلیم به طور کامل تغییر می‌کرد — و احتمالاً برای زندگی در شکل فعلی خود غیرقابل تحمل بود.

تهدیدات فیتوپلانکتون: از گرمایش تا آلودگی

جالب اینجاست که همان دی‌اکسید کربنی که فیتوپلانکتون جذب می‌کند، یکی از بزرگترین تهدیدات برای وجود اوست. افزایش دمای اقیانوس باعث جداسازی لایه‌های آب می‌شود: آب گرم، کم‌تراکم، در سطح باقی می‌ماند و با آب عمیق و غنی از مواد مغذی مخلوط نمی‌شود. و فیتوپلانکتون نه تنها به نور و دی‌اکسید کربن، بلکه به مواد معدنی مانند نیتروژن، فسفر و آهن نیاز دارد. بدون آنها نمی‌تواند تولید مثل کند. بنابراین گرمایش باعث کاهش کارایی فیتوپلانکتون در برخی مناطق به میزان ۱۰–۲۰٪ در دهه‌های گذشته شده است.

علاوه بر این، اسیدسازی اقیانوس به دلیل جذب دی‌اکسید کربن، تهدیدی برای گونه‌هایی با پوسته کلسیمی مانند کاکولیتوفوریدها و پتروپودها است. پوسته آنها در آب اسیدی نمی‌تواند تشکیل شود. این باعث از هم پاشیدن تمام زنجیره غذایی می‌شود. و آلودگی میکروپلاستیک و مواد شیمیایی نیز بی‌خبر ازقی نمی‌گذرد: سموم در سلول‌های فیتوپلانکتون انباشته می‌شوند و به زنجیره ادامه می‌دهند — به ماهی‌ها، پرندگان دریایی و نهنگ‌ها.

حفاظت از فیتوپلانکتون — حفاظت از خود

چه کاری می‌توانیم انجام دهیم؟ اولین کار کاهش انتشار دی‌اکسید کربن و تغییر به منابع انرژی تجدیدپذیر است. دومین کار کاهش آلودگی اقیانوس با پلاستیک و فاضلاب‌های شیمیایی است. سومین کار ایجاد مناطق حفاظت‌شده دریایی است، جایی که فعالیت صنعتی محدود است. چهارمین کار حمایت از تحقیقات علمی است که به درک واکنش فیتوپلانکتون به تغییرات کمک می‌کند و چگونه می‌توانیم به او کمک کنیم تا تطبیق یابد.

این یک وظیفه دشوار است، اما قابل انجام است. هر تصمیم ما — از انتخاب حمل و نقل تا نحوه برخورد با پسماندها — بر اقیانوس و در نتیجه بر فیتوپلانکتون تأثیر می‌گذارد. حفاظت از این ارتش ناپیدا نه یک شعار محیط زیستی است بلکه سوال از بقاء خود ما است. تا زمانی که فیتوپلانکتون زنده است، ما زنده هستیم. و باید هر بار که به دریا نگاه می‌کنیم، به این موضوع بی‌توجه نباشیم.

Permanent link to this publication: