سال نو در افسانه‌های اسلاوی و فرهنگ عامه: آرکیپال، آیین‌ها و مهمانان زیرزمینی

مقدمه: زمان بی‌زمانی و گذار مقدس

مفهوم سال نو در فرهنگ عامه اسلاوی سنتی با جشن مدرن مذهبی تفاوت اساسی دارد. در دوران غیرمسیحی و اوایل مسیحیت، این نه یک مرز تقویمی ثابت، بلکه بخشی از یک مجموعه پیچیده جشن‌های زمستانی بود که به دوران زمین‌گردی (کولادا) و تعطیلات بعدی اختصاص داشت. این دوره به عنوان یک زمان مقدس «بی‌زمانی» درک می‌شد، زمانی که مرزها بین جهان‌ها رقیق می‌شدند، که این موضوع به طور مستقیم در موضوعات افسانه‌ای و آیینی منعکس می‌شود.

1. میزبانان جشن: از کولادا تا موروزکو

شخصیت مذهبی مرکزی، مرتبط با چرخه زمستانی، کولادا بود – نماد بازگشت خورشید. نام او از لاتین «calendae» (اولین روز ماه) یا اسلاوی «колو» (دایره، خورشید) گرفته شده است. کولادان، که با آوازها و آرزوهای خیرامندی به خانه‌ها می‌رفتند، در ذهن فرهنگی به عنوان رژه‌های ساده‌ای که دارند، بلکه به عنوان فرستاده‌های دنیای دیگر، کسانی که کلمات آن‌ها قدرت魔法ی و تولیدی داشتند، تصور می‌شدند.

در افسانه‌ها، بیشتر شخصیت‌های آنترومورفیک نمونه‌ای از عناصر زمستانی دیده می‌شود – موروز (موروزکو، استودنیتس). برخلاف دیدار دایی موروز در دوران بعدی، این شخصیت دوگانه است. او می‌تواند بخشنده و مجازات‌کننده باشد. داستان موروزکو به وضوح این دوگانگی را نشان می‌دهد: دختری که او را با احترام و تواضع دید، او را به سخاوتمندی جایزه می‌دهد، اما دختر بد و زشت خود را می‌کشد. در اینجا موروز به عنوان یک نیروی طبیعی و یک قاضی نظم اخلاقی ظاهر می‌شود که بازتابی از بازنمایی‌های باستانی از عدالت است که توسط طبیعت اجرا می‌شود.

2. ساختار زمان: زمانی که جادو ممکن است

تعطیلات (از کریسمس تا کрещتن) – این دوره اصلی افسانه‌ای است. گفته می‌شود که در این دوره «آسمان‌ها و جهنم باز می‌شوند» و هر جادویی ممکن است. این دوره دقیقاً در این دوره‌ها وقایع اصلی در افسانه‌های جادویی رخ می‌دهد، حتی اگر این موضوع مستقیماً ذکر نشده باشد. این زمان:

پیش‌بینی و پیش‌گویی (مانند در بسیاری از داستان‌های فرهنگی).

برخورد با نیروی ناپاک، که در این دوره به طور خاص فعال می‌شود. بسیاری از داستان‌های درباره رقابت انسان با شیطان یا بستن شرط‌ها در این دوره‌ها قرار دارند.

گذرش قهرمان به دنیای دیگر (تридیو زار) یا برخورد با کمک‌کنندگان فراطبیعی.

رویداد جالب: ریشه در سنت تعطیلات است. مضمون «رقص شبانه» یا بازی با ناپاک. قهرمان (معمولاً سرباز) شبانه در جنگل یا کارخانه قدیمی می‌شود، جایی که شیاطین یا دیگر موجودات ناپاک بازی می‌کنند یا می‌رقصند. با شماتک و محافظت‌ها (کрест، دعا) او آن‌ها را شکست می‌دهد و جایزه می‌گیرد. این موضوع بازتابی از آیین واقعی «بازی با شیاطین» در طول تعطیلات است، زمانی که رژه‌ها در ماسک‌های مناسب، این تعامل را تقلید می‌کنند، که به عنوان شکل رituالی از تسلیم به نیروهای کاتاستروفیک است.

3. نمونه‌های آیینی از موضوعات افسانه‌ای

بسیاری از موضوعات افسانه‌ای مستقیماً از آیین‌های سال نو و تعطیلات می‌رویند:

«به فرمان قزل‌آلای». مضمون اجرای آرزوها و کمک‌کننده جادویی (قزل‌آلای) با آیین‌های تعطیلات خیرآمندی و شکوفایی همخوانی دارد. قزل‌آلای در سنت اسلاوی، ماهی مقدس است که اغلب با دنیای زیرآب (دیگر) مرتبط است.

آیین «راندن گوسفند». رژه‌های رituالی در نقش گوسفند، که نماد باروری است، با افسانه‌هایی که حیوانی کمک‌کننده (گوسفند، گاو) به طور جادویی به دخترک کمک می‌کند تا زمستان را بگذراند، همخوانی دارد (کوچک‌ترین هاروشچکا).

«سنگ‌نور». این تصویر، که توسط آ.ن. استروویسکای به صورت ادبی پرداخته شده است، ریشه در آیین‌های ساخت و ذوب اشکال انسانی از برف دارد که می‌توانست نماد زمستان در حال رفتن یا قربانی شده به خدايان باروری باشد.

4. نمادهای مهمانی و هدایا

غذا در دوره تعطیلات رituالی بود. غذاهای رituالی (کوتیا، بولار، کراواي) در افسانه‌ها به عنوان جادویی درآمدند که قدرت یا آرزوها را می‌دهند. مضمون جایزه مخفی در غذا یا آزمون (آبمیوه، کلوچه) نیز در این دوره‌ها شایع است. هدایا در افسانه‌ها (زردی، کریستال‌ها، اشیاء جادویی)، که قهرمان از موروزکو یا دیگری از روح زمستان دریافت می‌کند، بازتابی از باورهای باستانی است که رفتار صحیح در طول دوره مقدس تضمین‌کننده خوشبختی در تمام سال است.

5. مبارزه بین قدیمی و جدید: سوزاندن و اخراج

مهم‌ترین جنبه – آیین‌های اخراج زمان قدیمی و نیروهای بد. سوزاندن یا غرق کردن پیکر چوچه‌ی ماسلنیتسا (جشنی که نیز با تقویم کشاورزی مرتبط است) شباهت‌های زیادی به داستان‌های افسانه‌ای دارد که درباره سوزاندن پوست مادرش (بابی‌یاگا) یا پیروزی بر کوشچئی دارد، که مرگ او در تخم‌مرغی مخفی است – نماد عمومی چرخه زندگی جدید.

نتیجه‌گیری: افسانه به عنوان محافظنده مذهب تقویمی

افسانه‌های اسلاوی و فرهنگ عامه در شکل تغییر یافته‌ای مدل باستانی سال نو را به عنوان زمانی خطرناک اما حیاتی برای تماس با نیروهای فراطبیعی حفظ کرده‌اند. دوره سال نو در آن‌ها نه تنها یک تزئین، بلکه عنصر ساختاری کلیدی است که امکان جادو را فراهم می‌کند. از طریق تصاویر موروزکو، روح‌های کولادا، ناپاک تعطیلات و آزمون‌های رituالی، افسانه قوانین تعامل انسان با زمان چرخه‌ای و نیروهای کاتاستروفیک طبیعت را رمزگذاری می‌کند. دایی موروز مدرن و مهمانی‌های جشن‌ها تنها بازتاب‌های مذهبی این موضوعات آرکیپال هستند، که در آن‌ها سوالات زندگی و مرگ، عدالت و محصول آینده در طول شب طولانی و تاریک سال حل می‌شود. به این ترتیب، افسانه به عنوان یک رمز فرهنگی-ناسیونالی عمل می‌کند که خاطره‌ای از این دارد که سال نو برای اجداد ما پیش از همه یک عمل مقدس برای بازسازی جهان بود.

Permanent link to this publication: