آموزش "کتاب‌های بزرگ" در آموزش عالی در ایالات متحده: فلسفه، تاریخ، عمل

برنامه‌ی "کتاب‌های بزرگ" (Great Books) یکی از تأثیرگذارترین و بحث‌برانگیزترین نوآوری‌های آموزشی قرن بیستم ایالات متحده است. این نه تنها یک لیست از ادبیات است، بلکه یک فلسفه‌ی کامل از آموزش، که به واسطه‌ی برخورد مستقیم با متون بنیادی تمدن غربی، تلاش می‌کند تا فردی مستقل از نظر فکری و مسئولیت‌پذیر از نظر اخلاقی را شکل دهد.

اساس‌های فلسفی و تاریخی

این ایده به سنت اروپایی studia humanitatis برمی‌گردد، اما شکل مدرن خود را در آثار فیلسوفان آمریکایی جان ارسکین (John Erskine)، مورتیمر ادلر (Mortimer Adler) و رابرت م. هاتچینس (Robert Maynard Hutchins) یافت. در دهه‌ی ۱۹۲۰، ارسکین در دانشگاه کلمبیا یک کلاس درباره‌ی "کتاب‌های بزرگ" راه‌اندازی کرد، جایی که دانشجویان متون اصلی از هومر تا ف洛伊د را می‌خواندند و درباره‌ی آن‌ها بحث می‌کردند، بدون اینکه از نقدهای ثانوی عبور کنند. اما آزمایشگاه واقعی و نماد این جنبش دانشگاه شیکاگو در دوران ریاست هاتچینس (۱۹۲۹-۱۹۵۱) بود. هاتچینس، که از پрагماتیسم محدود و تخصص زودرس در آموزش آمریکایی ناامید شده بود، با ادلر مدل آموزش عمومی را توسعه داد که تنها بر خواندن و بحث دیالوگیک از منابع اولیه تکیه داشت.

واقعیت جالب: هاتچینس و ادلر، که هر دو فیلولوگ کلاسیک نبودند (یکی وکیل و دیگری فیلسوف)، "کتاب‌های بزرگ" را "ایده‌های بزرگ" (Great Ideas) می‌دیدند. ادلر پس از آن کتاب مقدس "سینتوبیکون" — یک دفترچه‌ی دو جلدی به ۱۰۲ ایده‌ی کلیدی (از "خدا" و "دلیل" تا "زندگی برده" و "جنگ") ایجاد کرد که از طریق همه‌ی جلدهای سری Great Books of the Western World (۵۴ جلد، منتشر شده در سال ۱۹۵۲) دنبال می‌شود.

هدف‌ها و روش‌ها: دیالوگ سقراطی به عنوان هسته

هدف این برنامه، نه انتقال مجموع دانش، بلکه توسعه تفکر انتقادی، توانایی بحث منطقی و درک مشکلات ابدی موجودی انسانی است. روش، یک کلاس در قالب دیالوگ سقراطی است، جایی که معلم به جای سخنران، نقش یک مودرator ("تدریس‌دهنده") را دارد که سوالات باز می‌پرسد. دانشجویان یاد می‌گیرند که با دقت بخوانند، استدلال‌ها را شناسایی کنند و در دیالوگ با پلاتو، آگوستین، مکیاولی یا نیوتن موقعیت خود را بسازند.

مثال معروف: در یک کلاس ممکن است به طور همزمان درباره‌ی تعریف عدالت در "کشور" پلاتو، تفسیر قانون طبیعی در فوم آکوینس و اتیولوژیسم میل در بحث شود. وظیفه‌ی دانشجو، نه یادگیری دیدگاه‌های آن‌ها، بلکه فهمیدن منطق هر کدام، شناسایی تناقضات و تطبیق این سیستم‌ها با دشواری‌های اخلاقی معاصر باشد.

کانون و انتقاد: "چه کسی غرب است؟ چه کسی کتاب‌ها؟"

کانون "کتاب‌های بزرگ" تاریخی‌اً حول متون شکل گرفته که به عنوان بنیادی برای تمدن فکری غرب شناخته می‌شوند: از شعرا و نمایشنامه‌نویسان یونانی تا فیلسوفان، متفکران و دانشمندان قرون وسطی و رنسانس تا متفکران عصر جدید. اصل کلیدی، غرق شدن در زمان، که امکان دیدن توسعه ایده‌ها در تاریخ را فراهم می‌کند.

اما کانون خود تبدیل به هدف انتقاد شد، به ویژه در دوره‌ی جنگ‌های فرهنگی در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰. این برنامه به اتهام اشرافی‌گری، اروپاترازی، پدرسالاری و حذف صدای زنان، نمایندگان فرهنگ‌های غیر اروپایی و اقلیت‌های اجتماعی متهم شد. شعار معروف منتقدان — "چه کسی غرب است؟ چه کسی کتاب‌ها؟" — باعث شد که طرفداران برنامه لیست‌ها را بازنگری کنند. در بسیاری از نسخه‌های مدرن (مثلاً در دانشگاه کلمبیا) دوره‌ی "کتاب‌های بزرگ" با مطالعه‌ی متون جهانی و چند فرهنگی همراه یا هماهنگ می‌شود تا یک دیالوگ از سنت‌ها را شکل دهد.

وضعیت و اهمیت معاصر

امروز این برنامه به صورت‌های مختلفی وجود دارد:

در دانشگاه‌های برجسته: به عنوان یک ستون اصلی آموزش عمومی (مثلاً دوره‌ی معروف "چرخه‌ی کلمبیا"، که شامل علوم انسانی و تمدن مدرن است).

در کالج‌های آزاد هنر: به عنوان پایه‌ی برنامه آموزشی (مثلاً کالج سنت جونز در آناپولیس و سانتا فه، جایی که تمام برنامه‌ی لیسانس، از ریاضیات و علوم طبیعی گرفته تا مطالعات انسانی، بر اساس خواندن و بحث از منابع اولیه ساخته شده است).

در آموزش مدنی: به عنوان روشی برای شکل‌دهی به یک پایه فرهنگی در جامعه‌ی جدا شده.

با وجود انتقادات، تأثیر این برنامه بسیار است. این برنامه ثابت کرده است که برخورد مستقیم با متون پیچیده نوع خاصی از شجاعت و عمق فکری را شکل می‌دهد. در دوران فکر کلیپی و شلوغی اطلاعات، ایده‌ی خواندن با تأمل و دیالوگ با بزرگ‌ترین ذهن‌های گذشته به عنوان یک پادزهر از سطحی‌گرایی و تعصب باقی مانده است. بنابراین، "کتاب‌های بزرگ" در ایالات متحده نه یک بازمانده‌ی باستانی، بلکه یک سنت آموزشی زنده و همیشه در حال بازسازی است که ارزش دانش انسانی برای توسعه‌ی یک انسان آزاد و شهروند مسئول را دفاع می‌کند.

Permanent link to this publication: