خرس سیرکی — کلاسیک است. صد سال پیش هیچ نمایش خانگی سیار بدون خرس گودزیلای که روی پاهای عقب راه می‌رود، تعظیم می‌کند و توپ می‌چرخاند، نبود. اما پشت این تصویر شیرین سال‌ها آموزش سخت، روان‌شکنی حیوان و، متاسفانه، ممنوعیت‌های مدرن وجود دارد. چگونه برخورد به خرس‌های هنرمند تغییر کرده است؟ چرا این شماره به گذشته می‌رود؟

تاریخ: از شومورخ‌ها تا میدان‌های جهانی

اولین ذکرهای از خرس‌های رقصنده در روسیه به قرن یازدهم بازمی‌گردد. شومورخ‌ها خرس‌ها را با زنجیر به دنبال خود می‌بردند و نمایش‌های خرسانه نشان می‌دادند: حیوان نقش مرد مست، زن و دعوا با صاحب را بازی می‌کرد. خرس نماد قدرت و نادانی بود. در قرن نوزدهم در اروپا نمایش‌های خرسی محبوب شد — مثلاً در سوئیس، جایی که میشک‌ها را برای توپ‌بازی آموزش می‌دادند. در شوروی کمونیست، مدرسه سیرک دрессور را به کمال رساند: خرس‌ها بر روی موتورسیکلت‌ها سوار می‌شدند، روی بالالایکا می‌نواختند، هالتر بلند می‌کردند.

روش‌های دрессور: از چوبدستی تا لакомی

دрессور سنتی خرس‌ها بر اساس درد بود. از حلقه‌های فلزی در بینی استفاده می‌شد (به آن می‌کشیدند)، چوبدستی‌ها، گرسنگی. خرس یاد می‌گرفت: اگر روی پاهای عقب نایستد، درد خواهد داشت. به این ترتیب رفرکس شرطی شکل می‌گرفت. اما امروزه دрессور انسانی (مетод تقویت مثبت) نیز وجود دارد. به عنوان مثال در سیرک برادران زاپاشن، با خرس‌ها از طریق خوراکی‌ها (عسل، کلوچه، ماهی) کار می‌کنند. اما هرگونه دрессور حیوان وحشی استرس است. خرس همچنان یک حیوان گوشتخوار است و حتی خرس سیرکی لطیف می‌تواند در هر لحظه دрессور را به بیمارستان بفرستد.

خرس‌های هنرمند معروف

معروف‌ترین خرس در تاریخ سیرک میهیل پوتاپیچ (شناخته شده به عنوان فیلم «سیرک» با حضور لوبوف اورلوفا) است. در دهه 1930 در اتحاد جماهیر شوروی، خرسی به نام یاشا که در اروپا گسترش یافت، اجرا می‌کرد. در سیرک مدرن، خرس‌های کوکلاچف (گربه‌ها این است، اما خرس‌ها نیز بودند). برادران ادگار و اسکولد زاپاشن با خرس‌های قهوه‌ای کار می‌کنند: شماره‌هایشان «راک-ن-رول خرسی» معروف است. در سیرک غربی (Cirque du Soleil) از خرس‌های زنده استفاده نمی‌شود — فقط آکروبات‌های لباس‌پوش. اما در سیرک قدیمی آمریکایی برادران رینگلینگ، خرس معروفی به عنوان جادوگر وجود داشت.

شماره‌ها و تکنیک‌ها: چه چیزی می‌تواند یک خرس سیرکی انجام دهد

مجموعه استاندارد: راه رفتن روی پاهای عقب، چرخش، دوچرخه‌سواری، دوچرخه‌سواری، دست دادن، نواختن سازهای موسیقی (در واقع — تقلید از حرکات)، چرخش باریل. از پیچیده‌تر: تعادل بر روی توپ، عبور از حلقه‌های آتش، «فوتبال خرسی» (ضربه زدن به توپ با پا). در بهترین حالت، خرس می‌تواند روی دست‌هایش بایستد. برخی از خرس‌ها می‌توانند با دم خود قفل باز کنند — این سطح بالایی از هوش است.

اخلاق و مدرنیته: چرا خرس‌ها از سیرک حذف می‌شوند

از سال‌های 2000، مخالفان استفاده از خرس‌ها در سیرک به طور فعال مخالفت می‌کنند. دلایل: محیط زندگی غیرطبیعی (کلاس‌های کوچک، نور، سر و صدا)، روش‌های سخت دрессور (حتی دрессورهای انسانی شامل سرکوب اراده)، طول عمر کوتاه (در سیرک خرس‌ها 15-20 سال زندگی می‌کنند، نه 30-40 سال). برخی از کشورها (يونان، هند، هلند) استفاده از حیوانات وحشی در سیرک را ممنوع کرده‌اند. در روسیه هنوز چنین ممنوعیتی وجود ندارد، اما نظر عمومی در حال تغییر است. اکنون بیشتر تماشاگران سیرک‌های بدون حیوانات را انتخاب می‌کنند. خرس‌ها با استفاده از آدمک‌ها یا آکروبات‌های لباس‌پوش جایگزین می‌شوند.

چیزی که پس از سیرک برای خرس‌ها اتفاق می‌افتد

قبلاً از هنرمندان قدیمی استفاده می‌شدند. اکنون مراکز نگهداری از خرس‌های سیرکی وجود دارند (مثلاً «جنگل وحشی» در استان کالوژی). در آنجا حیوانات تحت بازپروری قرار می‌گیرند: به آنها یاد می‌دهند که از جنگل نترسند، غذا پیدا کنند. نه همه می‌توانند به طبیعت آزاد بازگردند — به انسان بسیار عادت کرده‌اند. اما حتی زندگی در قفس با استخر و شاخه‌ها بهتر از سلول پیش از نمایش است. خرس‌هایی که از سیرک‌های جابجایی‌پذیر نجات داده شده‌اند، اغلب از چاقی و اختلالات روانی (تقلا کردن از یک طرف به طرف دیگر) رنج می‌برند.

خرس سیرکی یک تصویر متناقض است. از یک طرف، او لبخند و تشویق‌ها را برانگیخته می‌کند. از طرف دیگر، یادآوری اینکه چگونه انسان به طبیعت تسلط یافته است. به شماره با خرس نگاه کنید، اما فکر کنید: خرس چه احساسی دارد؟

Permanent link to this publication: