ونیز. شهری بر آب، شهری از پل‌ها، کانووالی و… مقدسین. نماد اصلی ونیز — شیر پرنده. اما کمتر کسی می‌داند که شیر نماد مقدس مرقوس است و خود مقدس مرقوس… دزدیده شده است. دقیقاً، بقایای او با قاچاق از قاهره (مصر) به ونیز در سال 828 میلادی منتقل شده است. این یکی از خطرناک‌ترین و موفق‌ترین عملیات‌های «جابجایی مقدسین» در تاریخ است. بنابراین، چگونه دو تاجر ونیزی مسلمانان را فریب دادند، انجیل‌نویس را زیر گوشت خوک پنهان کردند و ونیز را ثروتمند و معروف کردند.

مقدس مرقوس چه کسی است

مرقوس نویسنده دومین انجیل، همراه با حبیب‌الرسول پیتر، بنیانگذار کلیسای قاهره است. گفته می‌شود که او در سال 68 میلادی به مرگ شهادت رسید — او تا مرگ در خیابان‌های شهر کشیده شد. در قرن چهارم مسیحیان کلیسایی بر روی قبر او بنا نهادند.

نماد مرقوس — شیر پرنده. چرا شیر؟ زیرا انجیل مرقوس با صدای فریاد در بیابان شروع می‌شود و شیر نماد قدرت و سلطنت است. در ونیز شیر پرنده با کتاب نماد پرچم شهر شد.

تا قرن هفتم قاهره تحت حاکمیت مسلمانان-عرب قرار گرفت. مسیحیان تحت تعقیب قرار گرفتند. بقایای مقدس مرقوس در معرض تهدید از نابود شدن یا تحریف قرار گرفت. اینجا بود که ونیزی‌ها ظاهر شدند.

ونیز به دنبال مقدس خود است

در قرن نهم ونیز هنوز یک جمهوری بزرگ نبود، اما یک جمهوری مشتاق. او یک مشکل داشت: برخلاف رم، کنستانتینوپل و رافننا، ونیز مقدس خود را نداشت که بقایای او در شهر قرار داشته باشد. و این مهم بود — مقدسین شهر را محافظت می‌کردند، پаломبان را جذب می‌کردند (یعنی پول)، و اعتبار می‌دادند.

دوژ ونیزی (حاکم) جاننو I پارتیچیپاسیو آرزو داشت که مقدس برای کلیسایی که او می‌ساخت (آینده کلیسای مقدس مرقوس) پیدا کند. در سال 827 میلادی دو تاجر ونیزی — بوئونو دی تریبونو و روستیکو دی تورچللو — برای تجارت به قاهره رفتند. و شاید با مأموریت مخفی.

عملیات «گوشت خوک پخته

پس از رسیدن به قاهره، تاجران فهمیدند که بقایای مقدس مرقوس در کلیسایی نگهداری می‌شود که توسط مسلمانان و مонахان یونانی (که نمی‌خواستند مقدسین را واگذار کنند) محافظت می‌شود. اما یکی از مонахان، فئودور، به خاطر رشوه (یا به دلایل ایدئولوژیک) موافقت کرد که کمک کند.

برنامه بی‌نظیر بود. ونیزی‌ها گارد در دروازه‌ها را خریدند. شبانه بقایای مقدس را از کلیسا دزدیدند، آنها را در سبدی گذاشتند و روی آن… گوشت خوک پخته‌ای پوشاندند. برای مسلمانان گوشت خوک نجاست است، هرگز به آن دست نمی‌زنند. در بازرسی در مسیر خروج، گارد بدمزه از سبد بی‌تفاوت گذشت، بدون اینکه آن را بررسی کند. بقایا با کشتی از قاهره خارج شد.

بر اساس یک نسخه دیگر، بقایا در یک بشکه از ماهی نمک — که نیز تند و ناخوشایند است — پنهان شد. افسانه می‌گوید که در مسیر به ونیز کشتی در طوفان گرفتار شد، اما مقدس مرقوس با ظهور به ناخدای کشتی موج‌ها را آرام کرد.

31 ژانویه 828 میلادی کشتی به ونیز رسید. بقایا با احترام به کلیسای موقت (بعداً کلیسای باسیلیکا) منتقل شد. دوژ خود بقایا را بر دوش برد.

بعداً چه شد

مقدس مرقوس پشتیبان ونیز شد. شیر پرنده نماد شهر. باسیلکا مقدس مرقوس گسترش یافت و تزیین شد، بقایا در آن قرار گرفت. ونیز نه تنها مقدس، بلکه جریان قوی از گردشگران (در آن زمان پаломبان) دریافت کرد. پاپ روم به مشروعیت «جابجایی» اعتراف کرد — در آن زمان به قاچاق بقایا با سستی برخورد می‌شد.

در سال 1094، در طول آتش‌سوزی در باسیلکا، بقایا «به طور معجزه‌آسا» دوباره پیدا شد — از دست دشمنان پنهان شد. از آن زمان بقایا زیر محراب باسیلکا قرار دارد. دسترسی به آنها برای مؤمنان باز است.

کلیسای قاهره، که بقایا را از دست داده بود، اعتراض کرد، اما نتوانست بازگرداند. ونیز بسیار قدرتمند بود.

قاچاق بقایا به عنوان یک امر عادی در قرون وسطی

چیزی که امروز جنایت نامیده می‌شود، در قرون وسطی یک امر عادی بود. بقایای مقدس حمل می‌شد، دزدیده می‌شد، هدیه داده می‌شد، فروخته می‌شد، تغییر می‌کرد. هر شهر می‌خواست مقدس خود را داشته باشد — او از وبا، سیل، دشمنان محافظت می‌کرد. بقایا پаломبان را جذب می‌کرد، که پول را باقی می‌گذاشت. کلیساهای با بقایا از پاپ اجازه می‌گرفتند و تخفیف‌های مختلف دریافت می‌کردند.

حتی «حاملان بقایا» نیز وجود داشتند — مонахان ماهر که به عنوان هزینه خدمات آنها جستجو می‌کردند و مدارک را تنظیم می‌کردند. یکی از معروف‌ترین موارد پس از ونیز دزدی بقایای مقدس نیکولای از میرا به باری (سال 1087) بود. در آنجا نیز از گوشت خوک استفاده شد، اما در یک نسخه دیگر.

پاپ روم همیشه تایید نمی‌کرد، اما اغلب چشم پوشی می‌کرد — اگر شهر متحد بود.

چه شد با شرکت‌کنندگان

بوئونو دی تریبونو و روستیکو دی تورچللو به قهرمانان ونیز تبدیل شدند. آنها با احترام دفن شدند. فرزندان تاجران از حقوق ویژه‌ای برخوردار شدند. بناهای یادبود آنها ساخته نشد (ونیز دوست ندارد بناهای یادبود)، اما نام‌های آنها در باسیلکا حک شده است.

مонах یونانی فئودور که به دزدی بقایا کمک کرد، با ونیزی‌ها فرار کرد و از آنها پاداش نقدی دریافت کرد. بعداً به یک صومعه زیر ونیز رفت و در آنجا مرد.

گارد مسلمان که رشوه گرفت، احتمالاً در زمان افشای فریب به قتل رسیدند. اما تاریخ سکوت کرد.

چرا این تا به حال مهم است

مقدس مرقوس بخشی از هویت ونیز است. جشن او (25 آوریل) یک جشن ملی است. ونیزی‌ها باور دارند که او همچنان از سیل‌ها محافظت می‌کند (گرچه aqua alta همچنان فرو می‌ریزد). شیر پرنده با کتاب («سلام بر تو، مرقوس، انجیل‌نویس من») لوگوی شهرداری، شرکت هواپیمایی، باشگاه فوتبال است.

تاریخ قاچاق بقایا موضوع افتخار است. حتی به گردشگران این داستان را با لبخند می‌گویند. بله، اجداد ما هوشمند و موفق بودند.

در سال 2026 برنامه‌ریزی شده است که سارکوفاگ مقدس مرقوس در باسیلکا برای 1200 سالگی قاچاق بازسازی شود (در سال 2028 خواهد بود). در حال حاضر می‌توان فресک‌هایی را که جابجایی بقایا را نشان می‌دهند، دید — روی سقف باسیلکا. در یک فресک ونیزی‌ها بسته‌ای از بقایا را روی کشتی بارگذاری می‌کنند و در فресک دیگر به ونیز می‌رسند.

نظر کپت (مسیحیان مصری) چیست

کلیسای کپت قاهره قانونیت جابجایی بقایا را نمی‌پذیرد. آنها معتقدند که بقایای مقدس مرقوس در مصر باقی مانده است (اگرچه گم شده است) و در ونیز جعلی است. اما این مانع از اینکه پаломبان کاتولیک به بقایای ونیزی‌ها پرستش نکنند نمی‌شود.

در سال 1968 بخشی از بقایا (احتمالاً) از ونیز به قاهره بازگردانده شد — یک حرکت از نیکوکاری. آنها در کلیسای کپت قاهره نگهداری می‌شوند. اما اختلافات ادامه دارد.

با این حال، ونیز به این موضوع اهمیت نمی‌دهد. او یک افسانه دارد. و هر سال به میلیون‌ها گردشگر می‌فروشد.

ونیز و قاچاق مدرن: سنت‌ها؟

قاچاق دریایی در ونیز هنوز متوقف نشده است. پس از 1200 سال، از بندر ونیز سیگار، مواد مخدر، آثار باستانی منتقل می‌شود. فقط حالا کاکائین در کانتینرهای گوجه فرنگی پنهان می‌شود. و به جای بقایا، نقاشی‌های دزدیده شده از کلیساهای محلی.

پلیس ونیز با این موضوع مبارزه می‌کند. اما سنت وجود دارد. ونیز همیشه شهر تاجران بوده است که می‌دانند چگونه قوانین را دور بزنند. در سال 2025 شبکه قاچاق دستنوشت‌های قدیمی از کتابخانه مارچیان کشف شد — درست زیر چشم مقدس مرقوس!

اما شیر پرنده ساکت است. به نظر می‌رسد که او تایید می‌کند.

نتیجه‌گیری: چابکی برای ایمان

دزدی بقایای مقدس مرقوس داستانی است از اینکه چقدر انسان‌ها می‌توانند به دلیل اطمینان از حق خود پیش بروند. برای ونیزی‌ها این یک عمل برای نجات مقدس از «غیرمؤمنان» بود. برای مسیحیان مصری — دزدی. اما واقعیت این است که به لطف این قاچاق ونیز بزرگ شد و مقدس مرقوس کلیسای معروف خود را یافت. و اگر به ونیز رفتید، چشمان خود را بالا ببرید به شیر پرنده. او به شما چشمک می‌زند. او راز را می‌داند.

Permanent link to this publication: