در طول هزاره گذشته، تعداد خرس‌ها در اروپا از کاهش فاجعه‌باری رنج برده و سپس به طور جزئی بازگشت — فرآیندی که منعکس‌کننده روابط انسان با طبیعت وحشی در این قاره است.

افزایش در دوران میانه‌عصر و آغاز نابودی

در اوایل قرن دوم میلادی، خرس قهوه‌ای ساکن تقریباً تمام اروپا بود. این حیوانات در منطقه‌ای از نیمه‌جزیره پیレنه تا اورال و از اسکاندیناوی تا بالکان زندگی می‌کردند. در آن زمان، خرس‌ها بخشی از جنگل‌های اروپایی بودند و تعداد آن‌ها به طور اولیة توسط عوامل طبیعی تعیین می‌شد: وجود مزرعه و مناطق قابل زندگی.

نقطه عطف با فعالیت گسترده انسان در زمین‌ها آغاز شد. در قرن‌های هفدهم و هجدهم، شکار سیستماتیک شکارچیان بزرگ شروع شد که در قرن نوزدهم به شدت افزایش یافت. خرس‌ها به چندین دلیل شکار شدند: آن‌ها به عنوان خطرناک برای دام شناخته می‌شدند، مانع از شکار حیوانات گران‌تر شدند و همچنین با انسان در منابع جنگلی رقابت می‌کردند. به عنوان مثال، در پوششکا در قرن نوزدهم، خرس‌ها به عنوان رقیب ببرها — شکار مورد علاقه طبقه نوبت روسیه، و همچنین به دلیل تخریب بورس‌های عسل زنبورهای وحشی شکار شدند.

کاهش فاجعه‌باری تعداد

در پایان قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، وضعیت بحرانی شد. در اسکاندیناوی، خرس‌ها تقریباً به طور کامل نابود شدند: تا سال ۱۹۳۰ در سوئد تنها حدود ۱۳۰ نمونه از آن‌ها در چندین منطقه کوهستانی منزوی باقی ماندند. در نروژ، تا آن زمان خرس تقریباً نابود شده بود.

در استونی، تعداد خرس‌ها در دهه‌های ۱۹۲۰ به کمترین میزان خود رسید و به چندین دوجین نمونه کاهش یافت که در جنگل‌های آلوتاگوز و بخش جنوبی مرکز استونی پنهان شده بودند. در لتونی، در اوایل قرن بیستم، خرس‌ها نیز تقریباً نابود شدند. در پوششکا، آخرین خرس در سال ۱۸۷۹ کشته شد و گونه از آنجا بیش از نیم قرن ناپدید شد. در کل، تا اواسط قرن بیستم، خرس از بیشتر مناطق اروپای غربی و مرکزی ناپدید شد و تنها در مناطق کوهستانی دورافتاده و در اروپای شرقی که فشار انسانی کمتر بود باقی ماند.

آغاز بازگشت و روند‌های مدرن

نقطه عطفی بود که در اواسط قرن بیستم اقدامات حفاظتی را آغاز کرد. در سوئد، جایی که در سال ۱۸۹۳ پاداش‌های مالی برای کشتن خرس‌ها لغو شد، جمعیت از دهه‌های ۱۹۳۰ شروع به افزایش کرد. تا سال ۱۹۴۲ در سوئد ۲۹۴ خرس وجود داشت و تا سال ۲۰۰۸ تعداد آن‌ها به اوج ۳۲۹۸ نمونه رسید.

در استونی، پس از آغاز حفاظت در دهه‌های ۱۹۳۰، تعداد خرس‌ها به تدریج افزایش یافت و تا اوایل دهه‌های ۱۹۹۰ به ۸۰۰ نمونه رسید. در رومانی، جایی که یکی از بزرگترین جمعیت‌ها باقی مانده بود، در سال ۱۹۸۸ بیش از ۸۰۰۰ خرس وجود داشت، اگرچه پس از آن تعداد آن‌ها به ۴۵۰۰ کاهش یافت و در حال حاضر در سطح حدود ۶۰۰۰ نمونه ثابت شده است.

وضعیت فعلی جمعیت‌ها

امروز جمعیت خرس قهوه‌ای اروپایی، بر اساس ارزیابی‌های مختلف، از ۱۷ تا ۳۰ هزار نمونه است. اما توزیع آن بسیار نابرابر است: به عنوان مثال، رومانی (حدود ۶۰۰۰ خرس) و کشورهای نیمه‌جزیره بالکان جمعیت قابل توجهی از جمعیت اروپایی را دارند، در حالی که در کوه‌های پیレنه تنها حدود ۸۰ نمونه زندگی می‌کنند. در اوکراین، تعداد خرس‌ها حدود ۳۰۰ نمونه برآورد می‌شود.

در عین حال، بسیاری از جمعیت‌ها از چند صد نمونه فراتر نمی‌روند و با چالش‌های جدی مواجه هستند: شکستگی منطقه‌ای، انزوای ژنتیکی و عواقب «شیشه‌های مشبک کوچک» — دوره‌های کاهش بحرانی جمعیت که در نتیجه تنوع ژنتیکی به شدت کاهش می‌یابد.

در طول هزاره، عامل اصلی تعیین‌کننده تعداد خرس‌ها در اروپا انسان بود. اوج نابودی در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بود و تنها به دلیل اقدامات حفاظتی هدفمند، این حیوانات به طور کامل از این قاره ناپدید نشدند. مرحله مدرن با بازگشت آرام جمعیت‌ها مشخص است، در حالی که رویکردهای متناقض به مدیریت در کشورهای مختلف حفظ می‌شود: از حفاظت سختگیرانه تا شکار مجاز.

Permanent link to this publication: