روز جهانی زنان در دیپلماسی: صدایی که جهان را تغییر می‌دهد

24 ژوئن. تاریخ‌ای که برای برخی در تقویم ناپیدا می‌ماند، اما برای دیگران نماد مبارزه، پیشرفت و امید است. روز جهانی زنان در دیپلماسی یکی از جشن‌های جدیدترین سازمان ملل متحد است. این جشن چند سال پیش تأسیس شده است، اما ریشه‌های آن به قرن‌ها پیش برمی‌گردد، زمانی که زنان نه تنها حق نداشتند در مذاکرات سطح بالا شرکت کنند، بلکه حتی نمی‌توانستند در راهروهای سفارت‌خانه‌ها حضور داشته باشند. امروز این روز به ما یادآوری می‌کند که چقدر راه داریم و چقدر هنوز باید برویم. این داستانی است از اینکه چگونه صدای آرام می‌شود بلند، چگونه سالن‌های دیپلماتیک به سالن‌های جلسات تبدیل می‌شوند و چگونه زنان ثابت می‌کنند که جهان بدون مشارکت آن‌ها ممکن نیست.

تولد جشن: قطعنامه‌ای که تقویم را تغییر داد

روز جهانی زنان در دیپلماسی رسمی‌اً در 20 ژوئن 2022 بر 76مین جلسه مجمع عمومی سازمان ملل متحد تأسیس شد[reference:0]. قطعنامه A/RES/76/269، که با توافق پذیرفته شد، 24 ژوئن را به عنوان یک روز یادبود سالانه اعلام کرد[reference:1][reference:2]. این پیشنهاد توسط ده‌ها کشور پشتیبانی شد و برای اولین بار در تاریخ سازمان ملل متحد روز خاصی به نقش زنان در روابط بین‌المللی اختصاص داده شد[reference:3].

چرا 24 ژوئن؟ این تاریخ تصادفی نیست — آن را نماد تداوم تلاش‌ها برای گسترش حقوق و فرصت‌های زنان در سیاست جهانی قرار داده‌اند. در قطعنامه تأکید شده است که زنان نقش کلیدی در پیشگیری از درگیری‌ها، ساخت صلح و تصمیم‌گیری‌های سیاست خارجی سطح بالا دارند[reference:4]. مجمع عمومی از همه کشورهای عضو، سازمان‌های ملل متحد، گروه‌های غیردولتی، موسسات دانشگاهی و انجمن‌های زنان دیپلمات به برگزاری این روز به هر شکلی که مناسب می‌دانند دعوت کرده‌اند[reference:5].

دبیرکل سازمان ملل متحد، آنتونیو گوترش، این ابتکار را مهمترین قدم به سوی افزایش دیده شدن رهبری زنان و اعتراف به دستاوردهای زنان در فضای دیپلماتیک خواند[reference:6]. او تأکید کرد که بدون مشارکت نیمی از جمعیت جهان، نمی‌توان سیاستی را توسعه داد که برای همه کار کند[reference:7].

از چهار امضا تا هزاران صدای بلند

تاریخ زنان در دیپلماسی داستانی از صعود طولانی و دشوار است. در سال 1945، زمانی که منشور سازمان ملل متحد امضا می‌شد، از بین 850 نماینده تنها چهار زن بودند[reference:8][reference:9]. چهار. برای کل جهان. این عدد به وضوح نشان می‌دهد که جهان در اواسط قرن بیستم چه شکلی بود: دیپلماسی به عنوان یک فعالیت مخصوص مردان شناخته می‌شد و زنان نقش نظارتی و نه مشارکتی داشتند.

اولین زن در تاریخ دیپلماسی جهانی زن دیپلمات بود، رزایک شویمر از مجارستان. 25 نوامبر 1918، او رهبری مأموریت دیپلماتیک مجارستان در سوئیس را برعهده گرفت[reference:10]. این یک پیشرفت بود، اما این پیشرفت تنها یک مورد منفرد بود که ده‌ها سال طول کشید. در ایالات متحده، اولین زن دیپلمات زنجرین مور اندرسون بود که توسط رئیس‌جمهور ترومن در سال 1949 به عنوان نماینده کشور در دانمارک منصوب شد[reference:11]. در بریتانیا، اولین زن دیپلمات آننا کریستال بود که در سال 1976 اولین زن دیپلمات این کشور شد. در اتحاد جماهیر شوروی، الگا کوللونتای بود که در دهه 1920 به عنوان نماینده دائم در نروژ، سوئد و مکزیک فعالیت می‌کرد[reference:12].

از آن زمان تا کنون، حضور زنان در دیپلماسی دوطرفه و در سازمان ملل متحد به آرامی اما بی‌وقفه افزایش یافته است[reference:13]. اما پیشرفت بسیار کند بوده است. تا سال 2024، زنان تنها 21% نمایندگان دائمی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد را تشکیل می‌دادند[reference:14]. در سال 2025، تنها 25 کشور زن را در رأس دولت یا دولت خود داشتند[reference:15]. در سطح وزارتی، زنان تنها 25% از پست‌های رؤسای ادارات سیاست خارجی را اشغال می‌کردند[reference:16]. ارقام به خودی خود می‌گویند: راه به سوی برابری هنوز طولانی است.

چرا زنان در دیپلماسی تنها ارقام نیستند

روز جهانی زنان در دیپلماسی تنها در مورد آمار نیست. آن در مورد کیفیت تصمیمات، کارایی مذاکرات و پایداری صلح است. تحقیقات بارها نشان داده‌اند: وقتی زنان در مذاکرات صلح شرکت می‌کنند، احتمال اینکه توافقنامه‌ای که حداقل 15 سال دوام داشته باشد، 35% افزایش می‌یابد. وقتی زنان در پست‌های مدیریتی ادارات دیپلماتیک حضور دارند، سیاست خارجی بیشتر چندلانه شده و منافع لایه‌های گسترده‌تر جمعیت را در نظر می‌گیرد.

زنان دیپلمات در روابط بین‌المللی دیدگاه دیگری می‌آورند. آن‌ها بیشتر به جنبه‌های انسانی توجه می‌کنند، به حفاظت از حقوق بشر، به مشکلات آموزش، بهداشت و عدالت اجتماعی. آن‌ها کمتر به تقابل گرایش دارند و بیشتر به جستجوی سازش‌ها. این یک استEREotype نیست، بلکه یک واقعیت آماری است: رهبری زنانه در دیپلماسی به تصمیمات بیش از حد شامل و بلندمدت منجر می‌شود[reference:17].

بی‌دلیل سازمان ملل متحد برابری جنسیتی را در اهداف توسعه پایدار (SDG 5) خود گنجانده است و به طور مداوم تأکید می‌کند که بدون مشارکت کامل و برابر زنان، نمی‌توان به صلح، توسعه پایدار و عدالت اجتماعی دست یافت[reference:18]. زنان در دیپلماسی نه یک «بونوس اضافی»، بلکه یک شرط لازم برای مدیریت جهانی مؤثر است[reference:19].

پیشگامان و هم‌عصران: نام‌هایی که در تاریخ باقی می‌مانند

تاریخ زنان در دیپلماسی شامل بسیاری از نام‌هایی است که به عنوان نماد پیشرفت شناخته می‌شوند. الیزابت رزولت — اولین زن نماینده ایالات متحده در سازمان ملل متحد، که در سال 1948 رهبری توسعه بیانیه جهانی حقوق بشر را برعهده گرفت[reference:20]. مادلین اولبライت — اولین زن وزیر امور خارجه ایالات متحده، که بسیاری از سیاست‌های خارجی آمریکا در دوره پس از خویش را تعیین کرد[reference:21]. گولدا میهر — یکی از بنیانگذاران دولت اسرائیل و چهارمین نخست‌وزیر این کشور[reference:22].

در کشورهای مختلف زنان قهرمانانی دارند. در قزاقستان — اکمارال آراستانبکوا، اولین وزیر امور خارجه جمهوری خلق قزاقستان و اولین نماینده دائم قزاقستان در سازمان ملل متحد[reference:23]. در اردن — لورس هلاس، که در سال 1969 اولین زن دیپلمات این کشور شد و سپس اولین زن سفیر[reference:24]. امروز در کادر دیپلماتیک اردن 65 زن کار می‌کنند، نه از آنها نه از آنها — سفیران و هفت نفر از آنها مأموریت‌های خود را در واشنگتن، پاریس، مادرید، اوتاوا، سئول، رباط و نایروبی برعهده دارند[reference:25].

در تونس زنان 39.3% کادر دیپلماتیک را تشکیل می‌دهند و در آخرین ورودی به وزارت امور خارجه، سهم آن‌ها به 80% رسید[reference:26]. در ارمنستان — 44.4% دیپلمات‌ها زن هستند[reference:27]. در صربستان — 55% کارکنان وزارت امور خارجه و 35% رؤسای مأموریت‌های دیپلماتیک[reference:28]. این ارقام نشان می‌دهند که پیشرفت وجود دارد، اما آن نابرابر است. در برخی جاها زنان تقریباً به برابری رسیده‌اند، اما در برخی جاها حضور آن‌ها هنوز نمادین است.

سقف شیشه‌ای و موانع دیگر

علیرغم همه دستاوردها، زنان در دیپلماسی با موانع سیستماتیک مواجه هستند که حتی در قرن بیست و یکم هم از بین نرفته‌اند. اولین و مهم‌ترین آن «سقف شیشه‌ای» است. زنان اغلب به سطح میانی می‌رسند، اما به ندرت به پست‌های بالاتر — سفیران، نمایندگان دائم، رؤسای ادارات — دست پیدا می‌کنند[reference:29]. در سال 2025، سهم زنان-سفیران در آسیا از 14% به 13% کاهش یافت[reference:30]. در بلژیک، زنان تنها 26% از پست‌های سفیران فدرال را اشغال می‌کردند، و در فلاندری — 23%[reference:31]. این یک هشدار نگران‌کننده است: برابری جنسیتی به خودی خود تضمین نمی‌شود، بلکه باید حفاظت و ترویج شود.

دومین موانع ترکیب شغل و خانواده است. خدمت دیپلماتیک مستلزم جابجایی‌های مکرر، مأموریت‌های طولانی و کار در شرایط دشوار و اغلب خطرناک است[reference:32]. برای زنان با فرزند این موضوع به یک آزمایش جدی تبدیل می‌شود. به عنوان مثال، در اردن، نمایندگان پارلمان به ویژه نیاز به توسعه سیاست‌های داخلی انعطاف‌پذیر، به ویژه برای مادران کارمند دیپلماتیک، تأکید کرده‌اند[reference:33].

سومین موانع استEREotypes فرهنگی و پیشداوری‌ها است. در بسیاری از کشورها هنوز معتقد می‌شود که دیپلماسی یک فعالیت مخصوص مردان است و زن نمی‌تواند به اندازه کافی سختگیر در مذاکرات یا به اندازه کافی اعتبار در صحنه بین‌المللی باشد[reference:34]. این استEREotypes زنده هستند و مبارزه با آن‌ها نیازمند نه تنها تصمیمات سازمانی، بلکه تغییر ذهنیت عمومی است.

روز جهانی زنان در دیپلماسی: چگونه در جهان جشن گرفته می‌شود

24 ژوئن — روزی است که مأموریت‌های دیپلماتیک در سراسر جهان درهای خود را برای عموم باز می‌کنند، میزها، کنفرانس‌ها و بحث‌ها برگزار می‌کنند. در سال 2026، اتحادیه اروپای مرکزی کنفرانسی تحت عنوان «نقش وزارتخانه‌های امور خارجه در ترویج برابری جنسیتی در منطقه CEI» برگزار کرد[reference:35]. در سنگاپور بحث گروهی‌ای در مورد تأثیر زنان در دیپلماسی و نقش هوش مصنوعی در تغییر فعالیت دیپلماتیک برگزار شد[reference:36]. در اوتاوا یک کنفرانس به موضوع نقش زنان در ترویج برابری و صلح اختصاص داده شد[reference:37].

در اردن جشن با شعار ملی «دیپلماسی برای همه» برگزار شد که نشان‌دهنده دستورات سلطنتی برای تعامل زنان اردنی در پست‌های دولتی کلیدی است[reference:38]. در قزاقستان زنان دیپلمات به طور عمومی شناخته شدند و دستاوردهایشان در سطح ملی مورد توجه قرار گرفت[reference:39]. در پاکستان، بانوی اول اسفی بوتو زرداری در سخنانی که به زنان پرداخت که خود را به ترویج گفتگو و همکاری بین ملت‌ها اختصاص داده‌اند، ارج نهاد[reference:40].

این روز نه تنها شامل مراسم‌های جشن است. این روز در مورد آموزش، تعلیم و الهام‌بخشی است. مدارس و دانشگاه‌ها درس‌های درباره زنان در دیپلماسی برگزار می‌کنند، دختران با داستان‌های موفقیت آشنا می‌شوند که نشان می‌دهند که شغل دیپلماتیک برای هر کسی ممکن است[reference:41]. این روزی است که نه تنها تبریک می‌گوییم، بلکه به این فکر می‌کنیم: چگونه می‌توانیم جهان را عادلانه‌تر کنیم؟

چگونه فردا تغییر خواهد کرد: نگاهی به آینده

روز جهانی زنان در دیپلماسی نه خط پایان، بلکه خط شروع است. سازمان ملل متحد هدف بلندی را تعیین کرده است: دستیابی به برابری جنسیتی در همه سطوح خدمات دیپلماتیک. در سال 2020 برای اولین بار در تاریخ سازمان ملل متحد، برابری در بین رؤسای ارشد سازمان به دست آمد[reference:42]. سازمان در مسیر دستیابی به برابری در همه سطوح در دفاتر مرکزی در چند سال آینده است[reference:43]. اما در زمینه‌های عملی، به ویژه در مأموریت‌های صلح‌سازی، پیشرفت کندتر است[reference:44].

برای دستیابی به تغییرات واقعی نه تنها نیاز به بیانیه‌ها، بلکه به اقدامات خاصی نیز نیاز است: کوتاهی برای زنان در پست‌های مدیریتی، برنامه‌های مشاوره، برنامه‌های انعطاف‌پذیری در برنامه کاری، حمایت از مادران کارمند، مبارزه با استEREotypes جنسیتی در همه سطوح آموزش و پرورش. این نیاز به اراده سیاسی، منابع و زمان دارد.

اما مهم‌ترین چیز تغییر ذهنیت است. تا زمانی که دیپلماسی به عنوان یک «قلعه مردانه» شناخته می‌شود، زنان در حاشیه باقی خواهند ماند. وقتی ما دیپلمات‌ها را بر اساس جنسیت تقسیم نمی‌کنیم و آن‌ها را بر اساس توانایی‌ها ارزیابی می‌کنیم، آنگاه برابری واقعی آغاز خواهد شد. روز جهانی زنان در دیپلماسی یک قدم به این سویه است. این یادآوری است که جهان بسیار پیچیده است و نمی‌تواند تنها با یک صدای بلند صحبت کند.

نتیجه‌گیری: صدایی که باید بلندتر باشد

24 ژ
© library.af

Permanent link to this publication: