10 ژوئن — روز پرتغال، روز کاموئنز و جوامع پرتغالی. این نه تنها جشن ملی است. یادآوری‌ای است از اینکه چگونه یک کشور کوچک در اطراف اروپا (و در آن زمان — اطراف جهان شناخته شده) چهره سیاره را تغییر داد. پرتغالی‌ها به جهان اقیانوس‌های جدید، زبان‌های جدید، طعم‌های جدید و درک جدیدی از جهانی بودن دادند. در این مقاله ما سفری به میراث پرتغالی خواهیم کرد — از نقطه کوه آشتی تا فروشگاه خواروبار در ریو.

دریانوردان و نقشه‌برداران: دنیایی که گرد شد

در قرن پانزدهم اروپا در یک قطعه کوچک جای داشت. پرتغالی‌ها اولین کسانی بودند که به اقیانوس آزاد رفتند. شاهزاده هنری دریانورد، مدرسه ناوبری را در ساگرشس ایجاد کرد. در آنجا نه تنها در حال درست کردن گره‌ها بودند بلکه از آسترولابی استفاده می‌کردند و عرض را محاسبه می‌کردند. بارتولومئو دیاش در سال 1488 میلادی نقطه بور (کوه آشتی) را دور زد و ثابت کرد که اقیانوس هند بسته نیست. واسکو دا گاما در سال 1498 میلادی به کالیکتا رسید و راه دریایی به هند را باز کرد. پدرو آلوارش کابрал برزیل را کشف کرد. فرناندو مگلان (با اینکه در خدمت اسپانیا بود اما پرتغالی بود) اولین سفر دریایی دور دنیا را انجام داد. نقشه‌برداران پرتغالی (مثلاً دیوگو رibeiro) نقشه‌های دقیق جهان را ایجاد کردند. نتیجه: جهان دیگر مستطیل نبود، دوره جهانی‌سازی شروع شد. تجارت ادویه، ابریشم، طلا، بردها — همه این‌ها میراث پرتغالی هستند، هرچند که ممکن است متناقض باشند.

زبان: 260 میلیون نفر به زبان پرتغالی صحبت می‌کنند

زبان پرتغالی ششمین زبان پرتغالی‌ترین در جهان است و زبان رسمی نه کشور است (پرتغال، برزیل، آنگولا، موزامبیک، کابو ورده، گینه بیسائو، سائو تومه و پرنسیپ، تیمور شرقی، گینه اقیانوسیه). این میراث از انبساط استعماری است. اما زبان نه فقط تحمیل شده است — بلکه بخشی از روح مردم شده است. در برزیل این زبان صدای زیبا و بیانگرانه پیدا کرده است و به جهان جورجی آمادو، پائولو کوئلو، کاتانو ولوژو داده است. لوزوفونی — جامعه کشورهای زبان‌پرتی‌ز — هر سال جشنواره‌های فرهنگی برگزار می‌کند. روز زبان پرتغالی در 5 مه جشن گرفته می‌شود. در قرن بیست و یکم زبان پرتغالی به دلیل قدرت اقتصادی برزیل به سرعت در حال رشد است. پیش‌بینی می‌شود که تا سال 2060 بر روی آن 400 میلیون نفر صحبت کنند. پرتغال، کشور کوچکی که به جهان زبانی داد که در هواپیماها، موسیقی، شعر می‌پیچد.

معماری: منوئلینو، آزولیش و میراث یونسکو

پرتغالی‌ها سبک معماری منحصر به فردی ایجاد کردند — منوئلینو (گاتیک دیرینگ با انگیزه‌های دریایی). کلیسای یرونیموتی در لیسبون، برج بلن — شاهکارها هستند. کاشی آزولیش (کاشی نقاشی شده) دیوارهای کلیساها، خانه‌ها و ایستگاه‌های مترو را تزیین می‌کند. این نه تنها تزیین است بلکه تاریخچه‌ای از تاریخ است. قلعه‌های پرتغالی در سراسر جهان پراکنده‌اند: قلعه ال-جالیلی در عمان، قلعه مازگان در مراکش، قلعه‌ها در گوا (هند). در برزیل باروک پورتوگالی با طلای و تراشکاری به عنوان کارت پستال (کلیسای سان فرانسیسکو در سالوادور) شد. امروز 17 اثر در پرتغال در لیست میراث جهانی یونسکو قرار دارند. و سبک پرتغالی الهام‌بخش معماران از لیسبون تا ماکائو است.

ادبیات: کاموئنز، پرسو و سارامگو

لوئیز دو کاموئنز، شاعر قرن شانزدهم، نویسنده اپیک «لوسیادا» (Os Lusíadas). شعر او دریانوردان پرتغالی را ستایش می‌کند و به عنوان اپوس ملی تبدیل می‌شود. روز پرتغال 10 ژوئن به تاریخ مرگ (یا تولد؟ 10 ژوئن 1580 — تاریخ مرگ کاموئنز) او اختصاص دارد. در قرن بیستم جهان فروندو پرسو را کشف کرد — شاعر برجسته‌ای که گترونیموس (نویسندگان تخیلی با سبک‌های مختلف) ایجاد کرد. کتاب‌های او به ده‌ها زبان ترجمه شده‌اند. خوزه سارامگو، برنده جایزه نوبل (1998)، نویسنده «یادگیری از کلیسا» و «کورگی»، به جهان واقعیت جادویی پرتغالی هدیه داد. ادبیات پرتغالی پنجره‌ای به روح مردم است، افسرده، اما شورانگیز.

آشپزی: پاستل-د-ناتا و سارده

آشپزی پرتغالی مانند شعر بخشی از تمدن است. کیک‌های شیرینی با خامه (پاستل-د-ناتا) نماد لیسبون است. دستور پخت آن توسط صومعه ژرنیموش محافظت می‌شود. سارده خشک شده (بکالاهاو) 365 روش پخت و پز دارد، برای هر روز از سال. شراب پورتو از دره دورو یکی از بهترین‌ها در جهان است. شراب مادیرا، پنیر سیرا، سس‌های بریانی. پرتغالی‌ها چای (از طریق بندر لیسبون)، شکر (از جزیره مادیرا)، گوجه‌فرنگی و فلفل را از مستعمرات خود به اروپا آوردند. آشپزی برزیل (فایژادا، کایپیرینیا) نیز میراث پرتغالی است.

موسیقی: فادو — آواز سرنوشت

فادو (fado) — موسیقی روح پرتغالی، پر از غم (saudade). در اوایل قرن نوزدهم در لیسبون، در محله‌های فقیرانه آلفاما به وجود آمد. از دریا، عشق از دست رفته، زندگی می‌خوانند. امالیا رودریگیش بزرگترین فادو را به جهان معرفی کرد. امروز یونسکو فادو را میراث فرهنگی غیرمادی شناخته است. تأثیر موسیقی پرتغالی در سamba برزیلی، kizomba آفریقایی شنیده می‌شود. در روز پرتغال 10 ژوئن در خیابان‌های شهرها گیتارها می‌پیچند، فادیشتا (خوانندگان) در ردای‌های سیاه گردشگران را شگفت‌زده می‌کنند.

علم و دریا: از اقیانوگرافی تا علوم اعصاب

پرتغال امروز کشور علم است. پروژه اقیانوگرافی EPIC عمق اقیانوس اطلس را مطالعه می‌کند. در زمینه علوم اعصاب آزمایشگاه شامپالیمو کار می‌کند. دانشمندان پرتغالی در توسعه واکسن‌ها مشارکت داشته‌اند. در قرن پانزدهم آن‌ها قایق کاوابل را اختراع کردند — کشتی‌ای که می‌تواند بر خلاف باد حرکت کند. ریاضیدان و ستاره‌شناس پدرو نونز روش‌های ناوبری را توسعه داد. موسسه آب و هوای پرتغال (IPMA) یکی از پیشروترین در اروپا است. نمی‌توان فراموش کرد که دقیقاً پرتغالی‌ها اولین بار دانش‌های سیستماتیک درباره بیماری‌های تروپیک و موسم‌ها را جمع‌آوری کردند.

پرتغال و برزیل: گفتگوی فرهنگی

برزیل 80٪ از جهان زبان‌پرتی‌ز را تشکیل می‌دهد. پرتغال زبان، دین، معماری و حقوق را به آنجا آورد. اما خود نیز تغییر کرد و از فرهنگ برزیل غنی شد. امروز در لیسبون بسیاری از برزیلی‌ها هستند، سamba در خیابان‌ها می‌پیچد، شیرینی‌های نارگیل فروخته می‌شود. در روز پرتغال 10 ژوئن در برزیل نیز جشن‌ها برگزار می‌شود (به ویژه در شهرهایی با میراث پرتغالی مانند سالوادور، ریو، پورتو آلگری). گفتگوی بین مستعمره و مادرشهر نمونه‌ای از آشتی پس از استعمار و احترام متقابل است.

سهم در تمدن جهانی: نتیجه

پرتغال کشور کوچکی است که بدون آن سیاره ما دیگر نبود. اولین امپراتوری جهانی را ایجاد کرد که قاره‌ها را متصل کرد. زبانی را به جهان داد که در چهار قاره صحبت می‌شود. به اروپا چای و شکر یاد داد. موسیقی‌ای را ایجاد کرد که قلب را می‌شکند و کیک‌هایی را که روح را درمان می‌کنند. روز پرتغال 10 ژوئن فرصتی است تا به مردمی که با خطر زندگی خود، افق‌های ما را گسترش دادند، تشکر کنیم. و همچنان این کار را با علم، فرهنگ و لبخند ادامه می‌دهند.

Permanent link to this publication: