سازمان همکاری شانگهای: بیست و پنج سال: حال و آینده

در سال ۲۰۲۶، سازمان همکاری شانگهای (شوسیس) بیست و پنجمین سالگرد خود را جشن می‌گیرد. این سازمان که در سال ۲۰۰۱ بر اساس «شانگهای پنجگانه» (روسیه، چین، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان) ایجاد شد، به بزرگترین سازمان منطقه‌ای جهان تبدیل شده است. امروز در شوسیس ده کشور عضو (روسیه، چین، هند، پاکستان، ایران، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان، بلاروس) و همچنین چهار کشور ناظر و سیزده شریک گفتگو وجود دارند. قلمرو شوسیس حدود ۴۰٪ جمعیت زمین و ۲۰٪ تولید ناخالص داخلی جهانی را پوشش می‌دهد. بیست و پنج سال — سن بلوغ. چه موفقیت‌هایی به دست آمده؟ چه چالش‌هایی وجود دارد و سازمان به کجا می‌رود؟

تاریخ: از مبارزه با تروریسم تا پلتفرم جهانی

شوسیس به عنوان مکانیزمی برای حل اختلافات مرزی بین چین و کشورهای سابق اتحاد جماهیر شوروی شروع شد. پس از ترورهای ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، تأکید به مبارزه با «سه نیروی بد» (ترور主义، جدایی‌طلبی، افراط‌گرایی) تغییر کرد. در سال ۲۰۰۴، ساختار ضد تروریستی منطقه‌ای (آرآتس) ایجاد شد. در سال ۲۰۱۷، هند و پاکستان پیوستند که وزن جغرافیایی-سیاسی آن را تقویت کرد. در سال ۲۰۲۳، ایران و در سال ۲۰۲۴، بلاروس پیوستند. امروز شوسیس پلتفرمی برای بحث در مورد امنیت، اقتصاد، انرژی، حمل و نقل و همکاری فرهنگی است.

تعیینات اقتصادی: از پروژه‌ها به اقدامات واقعی

برنامه اقتصادی شوسیس برای مدت طولانی‌مدت در حالت عقب‌مانده بود. اما در سال‌های اخیر پروژه‌هایی راه‌اندازی شده‌اند: مسیر حمل و نقل شمال-جنوب که روسیه، ایران و هند را متصل می‌کند (از طریق خلیج فارس); ساخت خط لوله از روسیه به چین (سایبیر-۲؟ هنوز مذاکرات); برنامه چین برای کمربند و راه ابرسایبری بخشی از منافع شوسیس با آن همپوشانی دارد. بانک توسعه شوسیس (در سال ۲۰۲۵؟ هنوز فعال نشده است) ایجاد شده است. موفقیت‌های اقتصادی کمتر از سیاسی است، اما دینامیک وجود دارد.

امنیت: موفقیت‌ها و شکست‌ها

آرآتس صدها تمرین مشترک انجام داده، اطلاعات اطلاعاتی را تبادل کرده و چندین تروریسم را پیشگیری کرده است. اما مشکل افغانستان باقی مانده است: پس از خروج ایالات متحده، طالبان (ممنوع در روسیه) پذیرفته نشده‌اند، اما شوسیس مجبور به مذاکره با آن‌ها شده است. درگیری‌های مرزی بین هند و چین، تنش بین پاکستان و هند — شوسیس نجات‌دهنده نیست، اما کانال‌های ارتباطی ایجاد کرده است. مهم است که سازمان در امور داخلی مداخله نمی‌کند.

گسترش: مزایا و معایب

پیوستن هند، پاکستان، ایران و بلاروس باعث شده است که شوسیس بیشتر نماینده باشد، اما تصمیم‌گیری (ک konsensus) را پیچیده‌تر کرده است. اختلافات داخلی بین هند و چین، روسیه و غرب (از طریق بلاروس) ممکن است کار را متوقف کند. اما رهبران راه‌حل‌های میانجی پیدا می‌کنند. در سال ۲۰۲۶، پیوستن ترکیه، آذربایجان و عربستان سعودی مورد بحث قرار می‌گیرد — این کار شوسیس را رقیب جدی G7 و ناتو خواهد کرد.

همکاری فرهنگی و انسانی

شوسیس فرمایشگاه‌های جوانان، جشنواره‌ها، تبادل دانشگاهی را سازماندهی می‌کند. انجمن دانشگاه‌های شوسیس ایجاد شده است، مسابقات ورزشی (شوسیس-۲۰۲۵ در چین) برگزار می‌شود. اما نزدیکی فرهنگی مردم-شرکت‌کننده‌ها به اندازه‌ای که باید نیست. روسی و چینی — زبان‌های کاری، اما انگلیسی در جایگاه خاصی نیست.

آینده: بازیگر جهانی یا باشگاه منطقه‌ای

شوسیس می‌تواند یکی از پایه‌های جهان چندقطبی شود. برای این کار باید: منطقه تجارت آزاد ایجاد شود (هنوز غیرمحتمل است)، زیرساخت‌های حمل و نقل توسعه یابد، استانداردهای حقوقی یکپارچه شود، نقش در حل مناقشات تقویت شود. رقابت با بریکس (که شرکت‌کنندگان مشابهی دارند) موضوعات را تضعیف می‌کند. اما شوسیس همچنان پلتفرم مهمی برای دیدار رهبران «غیر غربی» باقی می‌ماند.

نقش روسیه و چین

روسیه شوسیس را به عنوان ضد ناتو و اتحادیه اروپا و همچنین پلتفرمی برای پیشبرد همگرایی اوراسیایی (EAES) می‌بیند. چین از شوسیس برای اجرای کمربند و راه ابرسایبری و همچنین برای مهار ایالات متحده استفاده می‌کند. دوجوانی مسکو و پکن موتور سازمان است، اما کشورهای کوچک از تسلط آن‌ها ترس دارند. در سال ۲۰۲۶، ریاست جمهوری به قزاقستان منتقل می‌شود که به کشورهای متوسط فرصت می‌دهد.

چالش‌ها: سرمایه‌گذاری، بروکراسی، فشار خارجی

شوسیس با کمبود ابزارهای مالی (بانک خود را هنوز ایجاد نکرده است) مواجه است. دفتر سازمان ضعیف است. تحریم‌های غربی علیه روسیه و ایران پرداخت‌ها را پیچیده کرده است. تغییر به ارزهای ملی (روپیه، یوان، رپیه، ریال) کند است. فشار سیاسی از سوی ایالات متحده (که شوسیس را به عنوان تهدید می‌بیند) ممکن است افزایش یابد.

بیست و پنج سال — سنی که سازمان باید نتایج واقعی را نشان دهد. شوسیس به عنوان یک بازیگر بین‌المللی شناخته شده شده است. اما برای تبدیل شدن به «اتحادیه اروپای آسیایی» کار زیادی لازم است. با این حال، هدف اصلی آن — سریع عمل نکردن و چیزی که کار می‌کند را خراب نکردن. به هر حال، مهم‌ترین چیز در شوسیس: مذاکره.

Permanent link to this publication: