یولیان انگلوباتور: متنفر از مسیح، که نمی‌توانست عظمت او را نپذیرد

او آخرین امپراتور غیرمسیحی رم بود، کسی که تلاش کرد تاریخ را به عقب برگرداند، مسیحیت را لغو کند و امپراتوری را به خدایان قدیمی بازگرداند. کلیسا او را انگلوباتور نامید و این نام تا قرن‌ها با او ماند. اما در عین حال، یولیان به نظر می‌رسد که به شکل متناقضی مسیح را می‌پذیرد. او وجود او را انکار نمی‌کرد، تعلیم او را انکار نمی‌کرد، عظمت اخلاقی او را انکار نمی‌کرد. او فقط نمی‌توانست او را به عنوان خدا بپذیرد. این تناقض — همزمان انتقاد شدید و پذیرش اجباری — یولیان را یکی از پیچیده‌ترین و تراژیک‌ترین شخصیت‌ها در تاریخ مسیحیت قرار می‌دهد. او دشمن کلیسا بود که به نظر می‌رسد که به درک مسیح نزدیک‌تر از بسیاری از هم‌عصران مسیحی خود است.

راه به سلطنت: از راهبان تا امپراتور

یولیان، که در سال ۳۳۱ در کنستانتینوپل به دنیا آمد، در دنیای مسیحی به عنوان انگلوباتور شناخته شد. او برادرزاده امپراتور کنستانتین بزرگ بود، کسی که مسیحیت را قانونی کرد. اما دوران کودکی او با تراژدی آلوده بود: در سال ۳۳۷، پس از مرگ کنستانتین، پدر او و بیشتر اقوام او در جریان یک کودتا کشته شدند. یولیان و برادرش جالن به عنوان یتیم باقی ماندند و به زندان فرستاده شدند.

نجات یولیان در قالب تعلیم مسیحی آمد. معلمان او کشیشان و الهی‌دان بودند. او کتاب مقدس را می‌خواند، به مراسم کلیسا می‌رفت و حتی در کلیسا خواننده بود. اما هرچه بیشتر او در تعلیم مسیحی فرو می‌رفت، بیشتر در او حساسیت به مسیحیت رشد می‌کرد. تحت تأثیر فیلسوفان نهپلاتونی، به ویژه ماکسیموس افسوسی، او برای خود دانشی از عقلانیت یونانی به دست آورد. او به نظر می‌رسد که هنوز مسیحی است، اما از درون یهودی است.

در سال ۳۵۵، امپراتور کنستانتینوس دوم، پسر کنستانتین، یولیان را به عنوان سزار اعلام کرد و او را برای برقراری نظم در گالی فرستاد. یولیان در آنجا به عنوان یک ژنرال برجسته و مدیر ظاهر شد. وقتی در سال ۳۶۰، ارتش او او را به عنوان آگوستوس اعلام کرد و در سال ۳۶۱ کنستانتینوس مرد، یولیان به عنوان حاکم مطلق امپراتوری رم شد. او بلافاصله از تعهد خود به یهودیت خبر داد.

انتقاد از مسیحیت: سه ضربه اصلی

یولیان، مانند هیچ کس دیگری، مسیحیت را از درون می‌شناخت. او انجیل‌ها را می‌خواند، الهی‌دان‌ها را مطالعه می‌کرد و ضعف‌های اطاق کلیسا را می‌دانست. به همین دلیل انتقاد او بسیار تند و دقیق بود. او سه ضربه اصلی وارد کرد.

اولین ضربه، انتقاد از دعوی بود. یولیان به تناقضات داخلی در تعلیم مسیحی اشاره می‌کرد. چگونه خدا می‌تواند همزمان واحد و سه‌گانه باشد؟ چگونه پسر می‌تواند با پدر برابر باشد، اگر خود او می‌گوید که پدر بزرگتر است؟ چگونه انسان می‌تواند همزمان خدا باشد؟ برای یولیان، که در فلسفه یونانی آموزش دیده بود و به دنبال وضوح منطقی بود، این سوالات حل نشدنی بودند. او در دعوی‌ها نه راز، بلکه شکست منطقی می‌دید.

دومین ضربه، اجتماعی بود. یولیان فکر می‌کرد که مسیحیت جذب ضعیف‌ها و نادانان می‌کند. او مسیحیت را «مذهب ماهیگیران» نامید و ادعا کرد که آن را از ارزش انسانی کاهش می‌دهد، با فراخوانی به مطیعانه‌گی و فروتنی. او نوشت که هیچ یونانی آموزش‌دیده‌ای نمی‌تواند چنین ایمانی را بپذیرد، زیرا آن با عقل متناقض است.

سومین ضربه، اخلاقی بود. یولیان می‌پذیرد که مسیحیان توجه فوق‌العاده‌ای به فقیران و بیماران نشان می‌دهند، اما فکر می‌کند که این به دلیل مذهب آنها نیست، بلکه به دلیل اینکه مذهب آنها مذهب بردگان است. او می‌گفت: «گالیله‌ای‌ها (او آن‌ها را به طور تحقیرآمیز می‌نامید) به حمایت نیاز دارند، زیرا ایمان آنها به آنها قدرت داخلی نمی‌دهد». او سعی کرد جایگزینی برای مسیحیت ایجاد کند — کلیسای یهودیت با نیکوکاری اجتماعی.

پذیرش مسیح: دشمنی که نمی‌توانست از عظمت او غافل شود

اما با همه انتقادات شدید او، یولیان نمی‌توانست عظمت مسیح را انکار کند. او او را به عنوان یک شخصیت احترام می‌گذاشت. او انجیل‌ها را می‌خواند و در آن‌ها عمق فکری می‌یابد. در آثار خود او می‌پذیرد که مسیح یک معلم بزرگ بود که به عشق، بخشش و فروتنی درس می‌داد. او حتی می‌پذیرد که بسیاری از درس‌های او عمیقاً فلسفی هستند.

ادعای اصلی یولیان نسبت به مسیح این بود که او به جای اینکه بدانند که او به درستی آموزش داده است، او را به عنوان خدا نمی‌پذیرد. یولیان فکر می‌کرد که مسیح یک انسان بزرگ فلسفی بود که درباره عشق به همسایه صحبت می‌کرد، اما خدا نبود. او معتقد بود که پیامبران و انجیل‌نویسان و سپس پدران کلیسا، تعلیم او را تغییر داده‌اند و او را به عنوان الهیات تبدیل کرده‌اند. یولیان می‌خواست مسیحیت را از این «گمراهی» پاک کند و یک مذهب سینکراتیک ایجاد کند که مسیح به عنوان یک معلم محترم باشد، اما نه به عنوان پسر خدا.

این است پارادوکسی اصلی یولیان: او مسیح را به عنوان یک فیلسوف می‌پذیرد، اما او را به عنوان خدا انکار می‌کند. او دشمن دعوی مسیحیت بود، اما دوست اخلاقی مسیحیت بود. به این معنا که او نه تنها یک یهودی بود، بلکه یک «هیجانی» در معنای واقعی کلمه — کسی که از تعلیم تنها آنچه که به او می‌سازد، انتخاب می‌کند.

توطئه گالیله‌ای‌ها: اصلاحی که شکست خورد

یولیان تنها به انتقاد محدود نشد. او سعی کرد جایگزینی برای مسیحیت ایجاد کند — مذهبی یهودی که بتواند با کلیسا رقابت کند. او کشیشان را اصلاح کرد، اخلاق سخت‌گیرانه‌ای را معرفی کرد و از کشیشان خواست که نیکوکاری اجتماعی و تقوا را داشته باشند. او امیدوار بود که یهودیت، غنی از فلسفه و اخلاق، بتواند مسیحیت را شکست دهد.

اما اصلاح او موفق نشد. یهودیت بسیار کهن و به فرهنگ‌های محلی پیوسته بود تا بتواند مذهب جهانی شود. از طرف دیگر، مسیحیت پویا و زنده بود. امپراتور می‌توانست مدارس مسیحی را ممنوع کند، مسیحیان را از ارتش اخراج کند، اما نمی‌توانست مردم را از ایمانشان منع کند.

یولیان در سال ۳۶۳ در جنگ با پارسی‌ها کشته شد. بر اساس افسانه، آخرین کلمات او این بود: «تو پیروز شدی، گالیله‌ای!». منابع مسیحی این کلمات را به عنوان اعتراف به شکست ذکر می‌کنند و منابع یهودی آن را به عنوان بیان ناامیدی می‌دانند. اما احتمالاً این ترکیبی از هر دو بود. او می‌دانست که شکست خورده است، اما نمی‌توانست با این واقعیت که دشمن او کسی است که نمی‌توانست از عظمت او غافل شود، کنار بیاید.

میراث یولیان: چرا او امروز مهم است

یولیان انگلوباتور همچنان شخصیتی است که ما را به این فکر وامی‌دارد که چه معنایی دارد که دشمن باشیم. او دشمن مسیحیت بود، اما او در جستجوی حقیقت صادق بود. او مسیحیت را به دلیل غیرمنطقی‌اش انتقاد می‌کرد، اما ارزش اخلاقی آن را می‌پذیرد. او کلیسا را متنفر می‌کرد، اما مسیح را به عنوان یک معلم دوست داشت. این تناقض داخلی او را شخصیت عمیقاً انسانی و تراژیک می‌کند.

در دنیای امروز، وقتی جهان بیشتر چندگانه شده است، یولیان به ما یادآوری می‌کند که انتقاد لزوماً به معنای انکار نیست. می‌توان ایمان را نپذیرفت، اما ارزش آن را پذیرفت. می‌توان با دعوی‌ها مخالفت کرد، اما شخصیت مسیح را تحسین کرد. و شاید این باشد که بزرگترین درس یولیان: حقیقت به هیچ مذهبی تعلق ندارد، بلکه به کسانی که به دنبال آن هستند تعلق دارد.

Permanent link to this publication: