تصمیم‌های معماری بحث‌برانگیز زاها حديد: بین نبوغ و تناقض

آثار زاها حديد، با وجود شناخت جهانی و جایزه‌ها، در طول همه‌ی حرفه‌اش با انتقاد شدید و حواشی همراه بود. تصمیمات معماری رادیکال او که استانداردهای موجود را شکست، اغلب موضوع بحث‌های عمومی، دعاوی قضایی و اتهامات عدم عملی، غیراخلاقی و تخریب محیط شد. این بحث‌ها بخشی از میراث او بودند که ماهیت تحریک‌کننده معماری او را برجسته می‌کرد.

1. درگیری‌های محیطی و اتهامات به «غیرمحلی‌گی

پروژه: مجتمع مسکونی «پیک» در هنگ کنگ (The Peak، 1982-83).
این پروژه اولیه و غیرمتحقق شده، که پس از پیروزی در مسابقه به او اولین شهرت را داد، حاوی ذرات درگیری‌های آینده بود. ساختمانی به شکل صفحات کریستالی شکافته، که «در بالای کوه پرواز می‌کند»، به عنوان تهاجم جغرافیاگرایی به محیط طبیعی پذیرفته شد. منتقدان آن را به بی‌توجهی به محیط طبیعی و مقیاس متهم کردند، اگرچه از دیدگاه امروز این یک پروژه پیشرفته بود.

پروژه: گوگنهایم-هرمیتاژ ویلنیوس (2008، غیرمتحقق شده).
پروژه موزه‌ای که شبیه مجموعه‌ای از زمین‌لغزها یا یخچال‌های طبیعی به نظر می‌رسید، در مرکز تاریخی ویلنیوس باعث طوفان اعتراض شد. جامعه و متخصصان حديد را به ساخت ساختمانی که به عنوان یک هیولا متهم شد و مناظر شهر قدیمی (میراث جهانی یونسکو) را نابود می‌کند و کاملاً با مقیاس معماری باروک سازگار نیست، متهم کردند. این پروژه نمونه‌ای از اتهام به «استعمار معماری» بود، زمانی که یک معماری مشهور به تحمیل حرکت خود به شهر با تمایل به خود، بدون توجه به روح و تاریخ آن، متهم شد. تحت فشار این پروژه لغو شد.

2. هزینه‌های عملیاتی برای شکل: انتقاد از عدم عملی

پروژه: ساختمان اداره بندر آنتورپ (Port Authority، 2016).
این پروژه اجرایی، که به شکل یک جواهر عظیم به نظر می‌رسید و روی یک «پای» قرار دارد، با مشکلات عملیاتی جدی مواجه شد.

اشتباهات آب و هوایی: سطح‌های بزرگ شیشه‌ای به زاویه خاصی از نور خورشید، اثر لنز بزرگ را ایجاد می‌کردند که نور خورشید را متمرکز می‌کرد و آسفالت محدوده‌ای را بریده و اجزا پلاستیکی خودروها را ذوب می‌کرد. این مشکل با استفاده از چسب‌های خاص روی شیشه فوری‌التر حل شد.

复杂性 در نگهداری: فرم‌های منحصر به فرد نمای و داخلی، تمیز کردن و نگهداری معمولی و خدمات فنی را بسیار گران و پیچیده کرد، که نیاز به تجهیزات خاص و کوهنوردان داشت.

پروژه: استادیون ملی توکیو (2012، پروژه لغو شد).
علاوه بر افزایش قابل توجه بودجه، استادیون به دلیل مشکلات دید برای تماشاگران در برخی از مکان‌ها به دلیل فرم پیچیده و کروی سقف خود مورد انتقاد قرار گرفت. بخشی از عملکرد به قربانی شکل مجسمه‌ای داده شد.

3. درگیری‌های اخلاقی و انسانی

درگیری حول استادیون جام جهانی 2022 در قطر.
حديد در مرکز یک درگیری رسانه‌ای قرار گرفت، که به شرایط کار مهاجران در ساخت استادیون خود «الوکره» مربوط بود. وقتی که خبرنگاران دولت قطر را به استثمار و مرگ کارگران متهم کردند، حديد اعلام کرد که این «مسئولیت او نیست»، بلکه مشکل دولت و پیمانکاران است. این بیان به عنوان نشان از سینیکالیسم و بی‌توجهی یک معماری ستاره‌ای به هزینه‌های اجتماعی اجرای پروژه‌های بزرگ‌مقیاس او پذیرفته شد. بعداً دفتر او اعلام کرد که از مشتریان خواسته شده است که استانداردهای اخلاقی را رعایت کنند، اما طعم باقی ماند.

پروژه تئاتر اپرای گوانگژو (2010).
دفتر حديد در مسابقه برنده شد، اما بعداً مشخص شد که معماری محلی، که در هیئت داوران بود، همزمان مشاور ZHA برای این پروژه بود، که یک درگیری منافع آشکار بود. این داستان سوالات را درباره شفافیت مسابقات بین‌المللی بزرگ و اخلاق رفتار دفاتر معماری جهانی برانگیخت.

4. بزرگ‌مندی و ناکافی بودجه

تقریباً همه‌ی پروژه‌های بزرگ حديد از افزایش قابل توجه هزینه‌ها رنج می‌بردند.

مرکز فرهنگی حیدر علی‌اف در باکو بودجه اولیه‌ای حدود 250 میلیون دلار داشت، اما بر اساس برخی از داده‌ها، هزینه نهایی به 600-700 میلیون دلار نزدیک شد.

استادیون توکیو به دلیل افزایش هزینه از 1.3 میلیارد دلار به 2.2 میلیارد دلار به لغو رسید.

منتقدان ادعا کردند که فرم‌های پارامتریکی این دفتر فناوری‌گرا نیستند و به هزینه تولید اجزا منحصر به فرد بسیار بالا منجر می‌شوند که در نهایت توسط مالیات‌دهنده یا رژیم خودکامه پرداخت می‌شود.

5. انتقاد از معماری شهری: بی‌توجهی به بافت شهری

معماری حديد اغلب به دلیل ایجاد اشیاء منفرد، «جزیره‌های معماری»، که با ساخت و ساز اطراف خود در گفتگو نیستند و به خودی خود مقاومت می‌کنند، متهم شد. این موضوع به ویژه در پروژه‌های در شهرهای تاریخی صدق می‌کرد. ساختمان‌های او، اگرچه خودشان شاهکار هستند، می‌توانند بافت شهری موجود را بشکنند و فضاهای مرده، غیرانسانی اطراف خود را ایجاد کنند که تنها برای تحسین از دور مناسب هستند.

واقعیت: تناقض انتقاد

ironically، بسیاری از ویژگی‌های مورد انتقاد نتیجه نوآوری او بودند. پیچیدگی فناوری و هزینه‌های بالا به خاطر رد از تصمیمات معمولی بود. درگیری‌های محیطی به خاطر رد از هماهنگی با محیط اطراف بود. مشکلات اخلاقی به خاطر تلاش برای اولین و رادیکال‌ترین بود. حديد بهای این کار را پرداخت کرد.

نتیجه‌گیری: قیمت انقلاب معماری
تصمیمات بحث‌برانگیز زاها حديد — بازوی دیگر نبوغ او هستند. معماری او به طور عمدی تحریک‌کننده بود، که به چالش می‌کشید ساخت و ساز صنعت، سلیقه عمومی و استانداردهای برنامه‌ریزی موجود.

انتقاد از او نه تنها «ناپذیری» بود، بلکه بخشی مهم از دیالوگ حرفه‌ای و عمومی درباره مرزهای معماری بود. او سوالاتی را مطرح کرد:

گرانگ‌ترین بین بیان هنری و عملکرد عملی چیست؟

مسئولیت اجتماعی و اخلاقی یک معماری ستاره‌ای چیست؟

آیا معماری باید در محیط جا باز شود یا حق دارد آن را به طور رادیکال تغییر دهد؟

حديد پاسخ‌های راحت به این سوالات را باقی نگذاشت. او ساختمان‌هایی را باقی گذاشت که همچنان منجر به بحث، ناراحتی و تحسین می‌شوند. این قدرت میراث اوست: او جهان را به بحث درباره معماری واداشت، تبدیل آن را از یک پس‌زمینه زندگی به موضوع بحث عمومی شدید، جایی که زیبایی، سیاست، اقتصاد و اخلاق در یک حلقه ناپذیر و دردناک با هم پیچیده شدند. تناقض‌های او — تناقض‌های خود دوره‌ی جهانی‌سازی، فناوری‌های دیجیتال و «معماری به عنوان برند» هستند.

Permanent link to this publication: