نو سال و کریسمس در سینمای روسیه: تحول افسانه جشن

جشن‌های نو سال و کریسمس در سینمای روسیه نه تنها به عنوان زمینه‌های تزئینی، بلکه به عنوان یک کد فرهنگی قوی، گره معنایی‌ای هستند که تغییرات آگاهی ملی را در طول بیش از صد سال منعکس می‌کند. نمایش آن‌ها از دوران دودمانی تا افسانه‌های نو سالی شوروی و ترکیب سنتی پس از شوروی، مسیر پیچیده‌ای را طی کرده است.

1. دوره پیش‌روسی و مهاجرت: کریسمس به عنوان مرکز معنوی و خانوادگی

در فیلم‌های اولیه روس (فیلم‌های آلكساندر درانكوف، ولادیسلاو استارویچ) و در آثار کارگردانان مهاجر، نارатив کریسمس بر اساس سنت‌های ارتدوکس و کلاسیک ادبیات غالب بود. مبنای آن داستان‌های شب‌های کریسمس بر اساس آثار ن. لسکوف، آ. چخوف، ف. داستایفسکی بود که در آن جشن زمانی برای تغییرات جادویی، прозری اخلاقی و بخشش بود ("پسر در زیر درخت کریسمس"). ویژگی‌های کلیدی شامل ستاره ویفله، درخت کریسمس به عنوان درخت بهشت، مفهوم آشتی و کمک به نیازمندان بود. این فیلم‌ها ارزش‌های عشق مسیحی و گرمای خانوادگی را در دوران تلاطم‌های اجتماعی تأیید می‌کردند. در سینمای مهاجران (مثلاً در آثار دوناتاس بانیونیوس) کریسمس به عنوان نماد نستالجیک از روسیه از دست رفته و نگرش روحی آن، تبدیل می‌شود.

2. دوره شوروی: ساخت افسانه نو سالی سکولار

از اوایل دهه 1930، پس از لغو ممنوعیت درخت کریسمس (1935)، تحول بنیادی رخ می‌دهد: کریسمس به عنوان جشن مذهبی کاملاً از فضای سینمایی حذف می‌شود و آتрибوت‌های آن (درخت کریسمس، هدایا، جشن‌ها) به معنای جدیدی مجدداً بارگذاری می‌شوند و به نو سال پیوند می‌خورند. این جشن به عنوان اصلی‌ترین ایده‌آل شوروی ساخته شد: زمانی برای برابری عمومی، شادی، تحقق آرزوها و ایمان به آینده روشن. او بی‌طرف از نظر ایدئولوژیک است، اما از معنای دولتی برخوردار است.

کمدی‌های شوروی معروف به "انجیل سکولار" جدیدترین جشن:

«شب‌های کریسمس» (1956) ایلدار رязانف — متنی کانونی که کریسمس را به عنوان نماد پیروزی جوانی، خلاقیت و صداقت بر رویکردهای اداری و رسمیت مرده (ایپولیت) نشان می‌دهد. این جشن به عنوان درمان اجتماعی است.

«هزل زندگی، یا با آروزی!” (1975) ایلدار رязانف کریسمس را به فضایی از شانس جادویی تبدیل کرد که می‌تواند روتین زندگی را تغییر دهد و شانسی برای عشق واقعی فراهم کند. حمام، درخت کریسمس، زنگ‌های ساعت و آهنگ‌های زیر گیتار به یک ریتویال عمومی برای کل کشور تبدیل شدند.

«جادوگران» (1982) کنستانتین برومبرگ مفهوم جادویی را به اوج رساند و کریسمس را به زمانی تبدیل کرد که هر چیز ممکن است و نیکوکاری و عشق قوی‌ترین جادوها هستند.

نکته جالب: شخصیت پدربزرگ کریسمس، که برای اولین بار در سینمای پیش‌روسی به عنوان یک شخصیت محلی ظاهر شد، در سینمای شوروی (فیلم "موروزکو"، 1964) به عنوان دهنده اصلی رسمیت یافت و جایگزین سنت نیکلاس (سنتا کلوز) شد. بانوی سرخپوست، شخصیتی از نمایشنامه‌های آ. ن. استروفسکی، به یک افزودنی منحصر به فرد شوروی تبدیل شد که در سنت غربی مشابهی ندارد.

3. دوره پس از شوروی: اکلهکتیک، نستالجی و جستجوی از دست رفته

پس از 1991، کریسمس به عنوان جشن کامل به سینما بازمی‌گردد، اما اغلب به صورت اکلهکتیک، تجاری یا نستالجیک. چندین روند کلیدی ایجاد می‌شود:

نستالجی به نو سال شوروی: نمونه برجسته آن سریال‌های "Ёлки" است که به طور عمدی مدل "هزل زندگی" را بازسازی می‌کند (تداخل زندگی‌ها در شب‌های جشن)، اما در یک کلان‌شهر مدرن، مولتی‌کلتوری و مقیاس. این تلاشی برای ایجاد یک افسانه ملی جدیدی است. کار جالبی که انجام شده است، فیلم "بیایید به من ببینید" اثر اولگا یانکوفسکی است.

بازگشت به موضوع کریسمس: اغلب به صورت адапتاسیون‌های غربی ("داستان‌های کریسمس") یا در آثار کارگردانان مستقل به عنوان زمانی برای جمع‌بندی، بحران و ایمان (مثلاً در درام‌های دمیتری میشیهف).

فروپاشی افسانه: در برخی آثار کارگردانان مستقل (مثلاً "کالای 200" آلکسی بلابانوف، 2007) آتрибوت‌های کریسمس برای ایجاد تضاد شدید با واقعیت خشن و وحشتناک استفاده می‌شود، که در نتیجه افسانه شیرینی گذشته شوروی را فروپاش می‌کند.

نتیجه‌گیری

تحول در تصویر نو سال و کریسمس در سینمای روسیه آینه‌ای از تغییرات اجتماعی و فرهنگی است. از کریسمس معنوی و خانگی تا دوره ایدئولوژیک — به سمت یک ایده‌آل جهانی، اوتوپیک و جادویی نو سال شوروی — و سپس به اکلهکتیک پیچیده پس از شوروی، جایی که نستالجی، معنای بازگردانده شده مذهبی و تجارت جشن افسانه‌ای با هم همزیستی دارند. این جشن‌ها در سینما نقش کلیدی‌ای داشتند: آن‌ها فضای عاطفی و نمادین مشترکی برای بینندگان ایجاد می‌کردند، مدل‌های جهانی‌ای از جهان ایده‌آل پیشنهاد می‌دادند (افسانه شوروی) یا زمانی برای آزمایش و بازنگری در ارزش‌ها شدند (در آثار کارگردانان مستقل). به این ترتیب، سینما نه تنها منعکس‌کننده، بلکه به طور فعال در شکل‌گیری "افسانه جشن اصلی" ملت مشارکت داشت.

Permanent link to this publication: