پیير بورديه درباره مطالعه دين: میدان، گابیتوس و سرمایه نمادین مقدمه: جامعه‌شناسی به عنوان توپوگرافی اجتماعی راه‌اندازی پیير بورديه (۱۹۳۰-۲۰۰۲) برای مطالعه دين به عنوان یک «جامعه‌شناسی دين» در معنای کلاسیک نیست. این استفاده از ابزارهای تحلیلی عمومی او — نظریه‌های عمل و مفاهیم میدان، گابیتوس و سرمایه‌ها — برای پدیده دینی است. برای بورديه، دين نه تنها یک سیستم باورها یا پاسخ به سوالات وجودی است، بلکه یک فضای اجتماعی خاص (میدان)، که در آن مبارزه برای حاکمیت بر تولید و توزیع منافع دینی (نجات، معنا، مشروعیت) رخ می‌دهد. تحلیل او با برداشتن پوشش مقدس از دین، آن را به عنوان یک حوزه رقابت برای قدرت نمادین آشکار می‌کند. مفاهیم کلیدی: میدان، گابیتوس، سرمایه برای درک دین به صورت بورديه‌ای، لازم است نظریه کلی او را درک کنیم. میدان دینی یک فضای اجتماعی نسبتاً مستقل از روابط اجتماعی است، جایی که عوامل مختلف (کشیشان، پیامبران، اعضای ارشد کلیسا، فعالان عوام، صوفیان) در موقعیت‌های مختلفی قرار دارند و با یکدیگر رقابت می‌کنند. مبارزه برای حاکمیت بر اجرای مشروعیت بر مقدس، یعنی حق تعیین اینکه چه چیزی «درست» است، مراسم، اخلاق. این میدان حول دشمنی بین متخصصان رسمی نجات (هرم کلیسا) و عوام (مردم عادی) سازمان‌یافته است، و در داخل کلیسا — بین اصولی‌گرایی و کفر، محافظه‌کاران و اصلاح‌طلبان. گابیتوس دینی یک سیستم دایره‌های رفتاری (شبکه‌های پایدار از احساسات، تفکر و رفتار) است که از طریق مشارکت طولانی‌مدت در فعالیت‌های دینی توسط فرد تثبیت شده است. این نه دانش آگاهانه از تعالیم است، بلکه «حس دینی»، «حس عملی» مؤمن: چگونه در کلیسا رفتار کنیم، چگونه دعا کنیم، چگونه «خودمانی» و «غیرخودمانی» را تشخیص دهیم، چه چیزی را گناه می‌دانیم. گابیتوس عمل‌هایی را تولید می‌کند که، در نوبت خود، میدان را بازتولید می‌کنند. دینیت کارگران کاتولیک و روشنفکران کاتولیک به دلیل گابیتوس کلاسیک و دینی متفاوت خواهد بود. سرمایه نمادین و سرمایه دینی. در میدان دینی، ارز اصلی سرمایه نمادین است — اعتبار، اقتدار، پذیرش مقدس. فرم خاص آن سرمایه دینی است — توانایی در سوالات مقدس، که توسط دیگران پذیرفته شده است. منابع آن می‌تواند شامل: دانش تئولوژی (سرمایه فرهنگی)، تعلق به دودمان کشیشی یا فرقه مرزبان (سرمایه اجتماعی)، حریز (سرمایه نمادین خالص) باشد. هرم کلیسا به دنبال حاکمیت بر جمع‌آوری و توزیع این سرمایه است (مثلاً از طریق اعمال، تعیین وکالت). کритیک روش‌های کلاسیک: مخالف سوبژکتیویسم و اوبژکتیویسم بورديه به شدت دو افراط در جامعه‌شناسی دین را نقد می‌کند: سوبژکتیویسم فمینولوژی (مثلاً شوتز)، که دین را به تجربه شخصی مؤمن محدود می‌کند و شرایط اجتماعی امکان این تجربه را نادیده می‌گیرد. اوبژکتیویسم ساختارگرایی (مثلاً دورکهایم اولیه)، که دین را به ساختار فراتوانی محدود می‌کند، اما توضیح نمی‌دهد که چگونه این ساختار در فعالیت‌های روزمره عوامل خاص نمود پیدا می‌کند. روش خود او را ساختارگرایی ژنتیکی می‌نامد: او ساختار دیالکتیک بین ساختارهای عینی میدان (مثلاً هرم کلیسا) و ساختارهای تثبیت شده در گابیتوس (دایره‌های مؤمنان) را بررسی می‌کند که هر دو به طور متقابل تولید می‌شوند. دين به عنوان قدرت نمادین و مشروعیت‌بخش نظام اجتماعی این، شاید، مهم‌ترین جنبه تحلیل بورديه است. دین عملکردی از نوع قدرت نمادین دارد — یک نوع فشار نرم و ناخودآگاه که به عنوان نظم طبیعی پذیرفته می‌شود. قدس‌سازی هرم‌ها: دسته‌بندی‌های دینی (گناهکار/مقدس، پاک/ناپاک) اغلب برای تأیید و پوشاندن دسته‌بندی‌های اجتماعی (ثروتمند/فقیر، صاحب‌منصب/زیر دست) استفاده می‌شوند. نظم الهی مشروعیت به نظام زمینی می‌بخشد، آن را غیرقابل انکار می‌کند. مثلاً نظریه «دو شمشیر» (قدرت روحانی و قدرت دنیایی) در قرون وسطی، اشرافیت را مقدس می‌کند. تئودسیه موفقیت و شکست: دین توضیحاتی ارائه می‌دهد که برای موفقیت و شکست اجتماعی (برکت، آزمایش، کارما) که نیرنگ توزیع اجتماعی را پنهان می‌کند، اجتماعی را به متافیزیک تبدیل می‌کند. این به گروه‌های حاکم کمک می‌کند تا وضعیت‌قائم‌به‌حال خود را حفظ کنند و گروه‌های زیردست به پذیرش سرنوشت خود رضایت جویند. تولید «معانی نهایی»: کنترل تولید «معانی نهایی» (زندگی، مرگ، رنج)، میدان دینی تأثیر بزرگی بر جامعه دارد، حتی برای غیرمؤمنان، و چارچوب‌های تفکر را تعیین می‌کند. واقعیت جالب: در کار اولیه خود «زمانه‌بندی و ساختار میدان دینی» (۱۹۷۱)، بورديه فرآیند سکولارشدن را به عنوان ناپدید شدن دین تحلیل نکرد، بلکه تغییر میدان دینی را نشان داد. او نشان می‌دهد که چگونه با کاهش حاکمیت کلیسای واحد (مثلاً کلیسای کاتولیک در فرانسه) رقابت بین تولیدکنندگان مختلف خدمات دینی (مثلاً کلیساها، فرقه‌ها، معلمان معنوی) ایجاد می‌شود و چگونه فعالیت‌های دینی شروع به خدمت به تفاوت‌های اجتماعی می‌کنند (نوع خاصی از سبک‌های مراسم به نشانه تعلق به طبقه بورژوا یا روشنفکران می‌شود). دينيت معاصر: بازار نجات و استراتژی‌های انتخاب نظرة بورديه‌ای به دینيت معاصر به ویژه در جوامع چندگانه بسیار مفید است. میدان به عنوان بازار: میدان دینی بیشتر شبیه به بازار می‌شود، جایی که مختلف‌ترین «شرکت‌های نجات» (کلیساها، فرقه‌ها، معلمان معنوی) برای «مصرف‌کنندگان» — مؤمنان — رقابت می‌کنند. آن‌ها محصولات مختلفی پیشنهاد می‌دهند: تجربیات عاطفی، نظریات منطقی، هویت قومی، کمک روان‌شناختی. گابیتوس و انتخاب دینی: انتخاب دین یا فعالیت معنوی امروز به ندرت تصادفی است. آن به طور ساختاری توسط گابیتوس فرد، که توسط موقعیت کلاسیک، سطح تحصیلات و مسیر اجتماعی او شکل گرفته است، تعیین می‌شود. بورديه ایده‌های «بازار دینی» (استارک، فینکه) را پیش‌بینی کرد، اما به آن‌ها درک عمیقی از تعیین ساختاری «درخواست» اضافه کرد. برای مثال، بوداییسم دقیق و روشنفکرانه ممکن است جذابیت طبقه فرهنگی بورژوا را داشته باشد، در حالی که مسیحیت انجیلی عاطفی ممکن است به بخش دیگری از جمعیت جذاب باشد. فرهنگ‌سازی به عنوان وهم: حتی امروزه «دينيت پچ‌ورک» (patchwork religiosity)، جمع‌آوری ایمان شخصی از مختلف سنت‌ها، آزادانه‌ای نیست. آن تعیین می‌شود توسط ساختار پیشنهادات در بازار دینی و گابیتوس فرد که انتخابی انتخابی و به طریقی از این پیشنهادات می‌گیرد و آن‌ها را می‌پذیرد. میراث و نقد راه‌اندازی بورديه به دین تحت نقد قرار گرفته است به دلیل: رکود: محدود کردن دین به مبارزه برای قدرت و منافع اجتماعی، نادیده گرفتن بعد داخلی و معنوی آن. فونکشنالیسم: تأکید بیش از حد بر بازتولید نظام اجتماعی، که برای درک تغییرات دینی و پتانسیل واقعاً اعتراضی ایمان جا نمی‌گذارد. 复杂性ت عملیابی: مفاهیمی مانند گابیتوس در تحقیقات تجربی سخت قابل اندازه‌گیری هستند. با این حال، вклад او بی‌نظیر است. بورديه به جامعه‌شناسی دین ابزار قدرتمندی برای دموستانسیزاسیون مقدس ارائه داد، نشان داد که حتی باورها و فعالیت‌های معنوی بالاترین نیز در بافت روابط اجتماعی، رقابت و بازتولید نابرابری جا دارند. تحلیل او به درک این کمک می‌کند که چرا برخی از شکل‌های دینی در گروه‌های اجتماعی خاص غالب هستند، چگونه نهادهای دینی قدرت خود را حفظ می‌کنند و چگونه حتی در دوران فرهنگ‌سازی انتخاب معنوی ما توسط مختصات اجتماعی ما تعیین می‌شود.
© library.af

Permanent link to this publication:

https://library.af/m/articles/view/پییر-بورژه-در-مورد-تحقیق-در-مورد-دین-و-دینداری