اختلال شخصیت غیراجتماعی (آی.ا.ا)، به زبان عامیانه - ستیزجویی. این نه فقط "هویت بد" و نه یک پرونده جنایی است. این یک اختلال عمیق روانی است که در آن فرد به طور سیستماتیک حقوق دیگران را نادیده می‌گیرد، هیچ احساس گناهی ندارد و قادر به فراگیری قوانین اجتماعی نیست. این افراد ممکن است جذاب، باهوش و حتی شخصیت دار باشند — اما دنیای درونی آن‌ها از همدلی محروم است. آن‌ها در اطرافیان خود یا موانع می‌بینند یا ابزارهایی برای رسیدن به اهداف خود. در این مقاله ما به بررسی این می‌پردازیم که چگونه می‌توان یک ستیزجو را تشخیص داد، آیا می‌توان او را درمان کرد و چگونه می‌توان خود را حفظ کرد.

اختلال شخصیت غیراجتماعی چیست

این یکی از اختلالات گروه B (دراماتیک، عاطفی، اضطرابی) است. این اختلال با الگوی پایدار بی‌توجهی و نقض حقوق دیگران مشخص می‌شود. تشخیص این اختلال زمانی انجام می‌شود که فردی از ۱۵ سالگی (اگرچه علائم ممکن است زودتر ظاهر شوند) حداقل سه مورد از موارد زیر را نشان دهد: ناتوانی در پیروی از قوانین اجتماعی (بازداشت‌های مکرر)، تمایل به دروغگویی و فریبکاری، پرخاشگر بودن و نبود برنامه‌های آینده، عصبانیت و پرخاشگری، بی‌توجهی به امنیت (خود و دیگران)، بی‌مسؤولیتی (مثلاً بدهی‌های مالی)، عدم احساس گناه. مهم است: فقط بودن خودخواه نه معنای ستیزجویی دارد. برای تشخیص باید رفتار باعث رنجیدگی شود (برای خود فرد یا اطرافیان) و از قوانین فرهنگی منحرف باشد.

ستیزجویی و روان‌پات: شباهت‌ها و تفاوت‌ها

در ذهن عموم این دو اصطلاح اغلب با هم اشتباه می‌گیرند. هر دو اختلالات ضداجتماعی هستند. اما تفاوت‌هایی وجود دارد. روان‌پاتی به عنوان یک اختلال مادرزادی و ژنتیکی در نظر گرفته می‌شود. روان‌پات‌ها فعالیت هیپوکامپوس (مسئول برای ترس و همدلی) کاهش یافته دارند. آن‌ها سرد هستند، حساب شده‌اند و می‌توانند احساسات را تقلید کنند. ستیزجویی اما تحت تأثیر محیط شکل می‌گیرد (آزار و اذیت، آسیب دیدگی در کودکی). ستیزجویی‌ها بیشتر پرخاشگر و غیرمنظم هستند، پرخاشگر. آن‌ها نیز احساس گناه نمی‌کنند، اما می‌توانند به یک یا دو نفر (مثلاً به مادر) وابسته شوند. در روان‌پزشکی بالینی تشخیص به یک صورت انجام می‌شود، اما تفاوت‌ها برای درک رفتار مهم هستند.

دلایل شکل‌گیری اختلال شخصیت غیراجتماعی

دلایل دقیق آن به طور کامل بررسی نشده‌اند. سه گروه از عوامل را شناسایی می‌کنند. ژنتیکی: در دوقلوهای همسان، ارث‌پذیری بالا مشاهده شده است (۵۰-۶۰%). برخی از نوع‌های ژن‌ها که برای متابولیسم سروتونین و مونوآمین‌اکسیداز (MAO-A) مسئول هستند، در شرایط محیطی نامساعد خطر پرخاشگری را افزایش می‌دهند. عصبی‌شناختی: در ستیزجویی‌ها فعالیت قشر پیش‌مغزی (کنترل انگیزه‌ها) و هیپوکامپوس (همدلی، ترس) کاهش یافته است. اجتماعی: آزار و اذیت در کودکی، خانواده ناپایدار، خشونت، نمونه‌های غیراجتماعی والدین. مهم است: فقط بودن خودخواه نه معنای ستیزجویی دارد. برای تشخیص باید رفتار باعث رنجیدگی شود (برای خود فرد یا اطرافیان) و از قوانین فرهنگی منحرف باشد.

نشانه‌های ستیزجو در زندگی روزمره

از ظاهر آن‌ها اغلب جذاب هستند و می‌توانند اعتماد دیگران را جلب کنند. اما به تدریج علائم نگران‌کننده‌ای ظاهر می‌شوند: دروغگویی بیمارگونه (حتی وقتی حقیقت سودمندتر است)； عدم وجود برنامه‌های بلندمدت (زندگی با یک روز); ناتوانی در ماندن در کار (تغییر مکرر مکان‌ها); مشکلات قانونی؛ خشونت به حیوانات در کودکی (نشان کلاسیک)； کزیدگی (زندگی با وابستگی به دیگران)； بی‌حسابی در شرایط استرس‌زا؛ احساس کسالت که به رفتارهای خطرناک هدایت می‌کند. آن‌ها احساس شرم ندارند و می‌توانند وقتی که دیگران را رنج می‌دهند، لبخند بزنند. اما بسیاری از ستیزجویی‌ها ویژگی‌های خود را پنهان می‌کنند، به ویژه زنان که خود را به عنوان "نرم‌افزار" یا "مظلوم" نشان می‌دهند.

ستیزجویی در میان ما: مشاغل و حرفه

برخلاف تصور رایج، بیشتر ستیزجویی‌ها در زندان نیستند. آن‌ها در میان مدیران ارشد، وکلا، پلیس، پزشکان جراح، روزنامه‌نگاران، سیاستمداران یافت می‌شوند. بی‌حسندی آن‌ها به گرفتن تصمیمات "قوی" کمک می‌کند، بدون اینکه تحت تأثیر احساس گناه قرار گیرند. آن‌ها در مذاکرات موفق هستند، جایی که باید فشار وارد شود. اما فقدان همدلی اغلب به ایجاد محیطی سمی در تیم‌ها منجر می‌شود، زیرا به دامن زدن و فریبکاری می‌پردازند. بنابراین در شرکت‌هایی که فرهنگ سازمانی را ارج می‌گذارند، ستیزجویی‌ها به طور معمول برای مدت طولانی باقی نمی‌مانند.

آیا می‌توان اختلال شخصیت غیراجتماعی را درمان کرد

اخبار ناامید‌کننده است: درمان کامل ممکن نیست. هیچ دارویی برای آی.ا.ا وجود ندارد. درمان به کاهش پرخاشگری، آموزش کنترل انگیزه‌ها و شکل‌گیری رفتارهای اجتماعی قابل قبول معطوف است. از درمان شناختی رفتاری (CBT) و گاهی اوقات درمان متاکوگنتیو استفاده می‌شود. در برخی موارد داروهای ضدافسردگی، ضدپرخاشگری (برای کنترل انفجارهای خشم) تجویز می‌شود. اما مشکل اصلی فقدان انگیزه ستیزجو است. او خود را بیمار نمی‌داند زیرا رفتار او باعث رنجیدگی او نمی‌شود (رنجیدگی به دیگران وارد می‌شود). بنابراین بیماران به طور خودجوش به دنبال کمک نمی‌روند. اغلب آن‌ها به دستور دادگاه یا تحت تهدید زندان به مراجعه می‌شوند.

چگونه می‌توان خود را از ستیزجو حفظ کرد

اگر شک کنید که شریک زندگی، همکار یا خویشاوند شما ستیزجو است، وظیفه اصلی شما این است که قربانی نشوید. قوانین: به وعده‌ها اعتماد نکنید، اطلاعات را بررسی کنید. پول قرض ندهید، در تجارت مشترک وارد نشوید. مرزهای سخت را تعیین کنید و از آن‌ها دفاع کنید. در بحث‌ها شرکت نکنید - آن‌ها شما را گیج می‌کنند. سعی نکنید او را نجات دهید یا تربیت کنید. یک دفترچه واقعیت‌ها داشته باشید (تاریخ‌ها، وقایع) تا به گازلیتینگ تسلیم نشوید. در صورت تهدید فیزیکی به پلیس مراجعه کنید. و حتماً به روانشناس برای حمایت مراجعه کنید.

ستیزجویی و قانون

در حقوق جنایی اختلال شخصیت غیراجتماعی از مسئولیت رهایی نمی‌دهد (برخلاف روان‌پریشی). ستیزجو از رفتار خود مسئول است. اما دادگاه می‌تواند درمان اجباری در بیمارستان روانی را به عنوان یک اقدام اضافی تعیین کند. در روسیه تشخیص ممکن است به عنوان یک عامل تخفیف‌دهنده باشد، اما نه همیشه. مهم است: نمی‌توان تشخیص را به صورت غیرمستقیم داد. این کار فقط توسط روان‌پزشکان انجام می‌شود.

افسانه‌ها درباره ستیزجویی

افسانه ۱: همه ستیزجویی‌ها قاتلین زنجیره‌ای هستند. واقعیت: بیشتر آن‌ها زندگی عادی دارند، اما زندگی اطرافیان خود را خراب می‌کنند. افسانه ۲: ستیزجو نمی‌تواند عشق را احساس کند. می‌تواند، اما عشق برای او مالکیت و کنترل است. افسانه ۳: ستیزجو همیشه از ظاهر مشخص است. نه، آن‌ها به نظر عادی می‌رسند. افسانه ۴: می‌توان ستیزجو را با تربیت خوب تبدیل به فرد خوب کرد. نه، اختلال شکل‌گرفته تقریباً قابل اصلاح نیست.

اختلال شخصیت غیراجتماعی یکی از شدیدترین اختلالات روانی برای اطرافیان است. بیماران خود معمولاً رنج نمی‌برند، اما خانواده‌ها، دوستان و همکاران آن‌ها اغلب نابود می‌شوند. بهترین استراتژی تشخیص به موقع و دور شدن از آن است. امیدوار نباشید که عشق ستیزجو را اصلاح کند. از خود مراقبت کنید.

Permanent link to this publication: