تغییر دیدگاه‌های بیزانسی‌ها: از کوسمopolis باستان به امپراتوری مسیحی

مقدمه: دیدگاه بیزانسی‌ها به عنوان یک ترکیب پویا

دیدگاه بیزانسی‌ها ثابت و پایدار نبود; در طول بیش از یک‌هزار سال تاریخ (قرن‌های ۴ تا ۱۵) تغییرات عمیقی در آن رخ داد. این یک فرآیند پیچیده از انتقال از ذهنیت پسا-رومانی که بر اساس فلسفه الیستیک، قانون روم و ایده شهروندی بود، به تصویر جهان مسیحی به شدت مقدس، جایی که خدا، امپراتور و رستگاری روحی به عنوان مفاهیم مرکزی شدند، بود. این تغییرات خطی و کامل نبودند; آنها از طریق تنش و ترکیب عناصر متعارض، یک پدیده بیزانسی منحصر به فرد ایجاد کردند.

۱. از «کائنات چندتاالهی» به «ایرانیه مسیحی:

انقلاب مذهبی قرن‌های ۴ تا ۶

تغییرات کلیدی با پذیرش مسیحیت توسط کنستانتین بزرگ (۳۱۳ میلادی) و تأیید آن به عنوان مذهب دولتی توسط فئودوسیوس اول (۳۸۰ میلادی) مرتبط است.

تأمل در فضا و زمان: دنیای باستان به عنوان یک کائنات ابدی در نظر گرفته می‌شد که توسط سرنوشت بی‌شخصی (مویرا) یا اراده چندین خدا مدیریت می‌شد. مسیحیت یک تاریخ خطی با شروع (آفرینش) و پایان (دومین آمدن) و مرکزیت تجسد خدا را ارائه داد. فضا دیگر خنثی نبود: آن را به دو بخش مقدس (معبد، صومعه) و غیرمقدس تقسیم می‌کرد و اورشلیم به عنوان مرکز جهان شد.

انسان‌شناسی جدید: ایده شهروند-قهرمان باستان که خود را از طریق عقل و فضیلت بهبود می‌بخشید (کالوکاگاتیا)، به ایده صاحب‌نظر مسیحی (آسكتا) که برای تحقق عشق به خدا با دشمنی با شهوات می‌جنگد، اضافه شد و سپس جایگزین شد. روح مهم‌تر از بدن شد، رستگاری مهم‌تر از افتخار زمینی شد. با این حال، فلسفه نیوپلاتونی (پروکل، سپس پseudo-Dionysius Areopagite) به عنوان یک پل فکری، امکان ترجمه تعالیم مسیحی به زبان متافیزیک یونانی را فراهم کرد.

امپراتور به عنوان «برابر با پیامبران» (isapostolos): شخصیت باسيلئوس (شاهنشاه) تحت تأثیر عمیق مقدس‌سازی شد. از اولین فرد برابر با شهروندان (اصل سلطنت) به نماینده خدا بر روی زمین، ماموریت‌دار بهبودیت امپراتوری و پاکیزگی ایمان، تبدیل شد. این امر اساس مفهوم هماهنگی حکومت‌ها را ایجاد کرد – اتحاد هماهنگی حکومت امپراتوری و حکومت کشیشی.

واقعیت جالب: نمونه برجسته‌ای از ترکیب زودرس، کلیسای سنت صوفیه در کنستانتینوپل (که توسط یوستینیان ساخته شد، ۵۳۷ میلادی) است. فضای عظیم سقف کوبه‌ای آن، که با نور پر شده بود، به عنوان تصویری از کل جهان طراحی شده بود، از جمله سلطنت آسمانی بر روی زمین. این نه تنها یک ساختمان مذهبی بود، بلکه تجسمانی جدید از دیدگاه ساکرال-امپراتوری بود، جایی که امپراتور در کنار همه مردم در مقابل خدا می‌ایستاد.

۲. بحران و یکپارچگی: واقعه‌گرایی (قرن‌های ۸ تا ۹) به عنوان یک نزاع دیدگاهی

بحران واقعه‌گرایی نه تنها یک نزاع در مورد تصاویر بود، بلکه یک نزاع عمیق در مورد طبیعت الهی و روش‌های شناخت آن.

واقعه‌گرایان ( تحت تأثیر ایده‌های مونوتئیستیک شرقی و متافیزیک نیوپلاتونی) بر این باور بودند که خدا به طور کامل غیرقابل شناخت و غیرقابل تصویر است. برای آنها، دعا به تصاویر به عنوان بت‌پرستی بود که خطر پاکیزگی ایمان را دارد.

واقعه‌گرایان (در رهبری یوحن داماسکین و سپس فئودور استودیت) اصل تجسد خدا را دفاع می‌کردند: اگر خدا به عنوان انسان در مسیح شد، می‌توان او را تصویر کرد. برای آنها، تصویر یک «پنجره به جهان بالاتر» بود، ابزاری برای شناخت خدا و شاهد واقعیت تجسد خدا.

پیروزی واقعه‌گرایی در سال ۸۴۳ (تقديس دین) به طور کامل ساکرالیت جهان مادی را به عنوان چیزی که می‌تواند وسیله‌ای برای نعمت باشد، در دیدگاه بیزانسی‌ها تثبیت کرد. این به توسعه هنر، مراسم مذهبی و عرفان (ایسیحاس) انرژی بزرگی داد.

۳. «انسان‌شناسی بیزانسی» و رنسانس پالوگین (قرن‌های ۱۳ تا ۱۵)

پس از فاجعه ۱۲۰۴ (شکست کنستانتینوپل توسط صلیبیان) و بازگشت امپراتوری در سال ۱۲۶۱، یک واکنش فکری پیچیده رخ داد.

بازگشت به علاقه به میراث باستان: دانشمندان (مانند فئودور متوخیت و نیکفور گریگورا) به طور فعال به مطالعه و تفسیر افلاطون، ارسطو، ریاضیدانان و ستاره‌شناسان باستان پرداختند. این بازگشت به زودیستی نبود، بلکه تلاشی برای یکپارچگی دانش کلاسیک در جهان مسیحی بود، تا در هوشمندی باستان به عنوان آماده‌سازی برای انجیل نگاه کرد.

بحث‌های ایسیحاستی (قرن ۱۴): بحث بین گریگوری پالاما و وارلاام کالابریوس به عنوان قله‌ای جدید در تغییر دیدگاه‌ها شد. پالاما، با دفاع از تجربه‌های ایسیحاستی مонахان، تعلیمات درباره انرژی‌های غیرتخلیق شده الهی را ارائه داد که انسان را می‌توانند به واقع به خدا نزدیک کنند، در حالی که همچنان موجودی خلق شده باقی بمانند. این پیروزی عرفان-آسكتایی، تجربه‌ای از شناخت خدا را بر روش‌های صرفاً منطقی سکولار برنده شد و به طور کامل ویژگی‌های عرفان بیزانسی را شکل داد.

نمونه‌ای از تغییرات در سطح زندگی روزمره: تغییر در دیدگاه به زندگی روزمره رخ داد. هر عملی، از شام تا حرفه، می‌توانست به عنوان نماد یا تقلید از نمونه‌های آسمانی در نظر گرفته شود. تقویم به طور کامل زیر سیکل مراسم مذهبی قرار گرفت. تاریخ کشور از طریق چشمان عرش الهی تفسیر شد: پیروزی‌های نظامی به عنوان نشانه‌های رضایت الهی، شکست‌ها و بلاها به عنوان مجازات برای گناهان.

۴. ترکیب نهایی و افول: بین غرب و عثمانی

در قرن پانزدهم، دیدگاه بیزانسی‌ها پس از همه تغییرات، یک اتحاد شکننده اما یکپارچه را ارائه داد که:

امپراتوری به عنوان تنها واقعه قانونی جانشین روم و محافظ حقیقی ایمان در نظر گرفته می‌شد.

فرهنگ با نمادپردازی پر شده بود، جایی که هر پدیده مادی پشت آن معنای روحانی قرار داشت.

رستگاری شخصی و سرنوشت امپراتوری به طور ناگسستنی مرتبط بودند.

با محاصره عثمانی و پس از اتحاد فلورنتین (تلاش برای تسلیم روم، ۱۴۳۹)، بسیاری از بیزانسی‌ها ترجیح دادند که سقوط کنستانتینوپل (۱۴۵۳) را نه تنها یک شکست نظامی، بلکه اجرای پیشگویی‌های آپوکالیپس را ببینند و مرگ شهیدانه به خاطر ایمان، که آخرین عمل تراژیک از درام دیدگاه‌های آنها بود.

نتیجه‌گیری: میراث تغییرات

تغییر دیدگاه بیزانسی‌ها یک تاریخ تدریجی و کامل از مسیحی‌سازی همه بخش‌های فکر و زندگی است. میراث باستان نه تنها رد شد، بلکه در کوره عرفان، آسكتازی و ایده‌آل‌های امپراتوری ذوب شد و یک ترکیب منحصر به فرد از هوشمندی رافین شده و عمق مذهبی ایجاد کرد. این دیدگاه، با تأکید بر نمادپردازی، عشق و سلسله مراتب ساکرال، تأثیر بزرگی بر شکل‌گیری فرهنگ‌های ارتدوکس (بالکان، روسیه) داشته و همچنان موضوع مطالعه به عنوان یکی از پیچیده‌ترین و کامل‌ترین روش‌های درک جهان و مکان انسان در آن، که در تقاطع عصرها، امپراتوری‌ها و ایمان‌ها متولد شده است، باقی مانده است.
© library.af

Permanent link to this publication: