انسان به ستارگان نگاه می‌کند از زمانی که سر خود را بالا کرده. ابتدا آن‌ها را به عنوان الهه‌ها تقدیس می‌کرد، سپس آن‌ها را می‌سنجید، سپس به آن‌ها پرواز می‌کرد. اما بین این مراحل هنر بود. کیهان در نقاشی، ادبیات، موسیقی — فقط پس‌زمینه نیست. این تلاشی است برای درک بی‌نهایت، مکان خود در آن، ترس و تحسین. از افسانه‌های باستان تا «دوگانه‌های مارگولیس»، از نقاشی‌های دیواری تا نصب‌ها — وقتی کلمات کافی نیستند، از کیهان صحبت می‌کنیم. در این مقاله — سفر به مسیرهای ستاره‌ای خلاقیت.

باستان و قرون وسطی: کیهان به عنوان نظم

برای یونانیان کیهان — خالی نیست، بلکه هارمونی است. پلاتو و ارسطو سpheres آسمانی را توصیف می‌کردند، اما شاعران نیز در پس از آن‌ها نماندند. هسیود در «تئوگونی» درباره‌ی آغاز ستارگان می‌گفت. ستارگان موجودات زنده بودند، خدایان. در قرون وسطی کیهان به عنوان آسمان مذهبی شد: نقاشی‌های دیواری با تصویر مسیح در ماندورلا، احاطه شده توسط فرشتگان و سیارات. «کمدی الهی» دانته — سفر به سه قلمرو، جایی که کیهان نقشه اخلاق است. در هنر تصویری — نقاشی‌های جوتی، جایی که آسمان دیگر نه条件ی بلکه آبی با ستارگان طلایی است.

رنسانس: کیهان انسان

کوپرنیک، گالیله — علم تصویر قدیمی‌ترین تصویر جهان را از هم پاشید، اما هنر در پس از آن نماند. نقاشی رافائل «مجادله» زمین و آسمان را با هم ترکیب می‌کند. در «باغ نعمت‌های زمین» بوسا کیهان‌های جغرافیایی حیرت‌انگیز است. نجوم به نقاشی وارد می‌شود: در نقاشی ورمر «نجومی‌دان» انسان آسمان را مطالعه می‌کند. ادبیات: «گarden of Eden» ملون — نبرد فرشتگان کیهانی، کیهان‌شناسی در شعر. رنسانس نشان داد که کیهان می‌تواند توسط انسان شناخته شود و هنر — همکار او.

روشنگری و رمانتیسم: بلندمرتبه و بی‌نهایت

در قرن هجدهم کیهان به عنوان موضوع علمی شد. اما رمانتیک‌ها به او راز بازگرداندند. نقاشی‌های کارلوس دیوید فریدرش — انسان در پس‌زمینه آسمان ستاره‌ای، کوچک و گم‌شده. در ترنر — چرخه‌های کیهانی، پیش‌نماینده‌ی انتزاعی. گوته (و شاعر و دانشمند) درباره‌ی رنگ و نور نوشت. «فاوست» نیز کیهان است: سفر روح. ادگار آلن پو در «اوریکس» سعی کرد در شعر جهان را درک کند. کیهان به عنوان نماد بی‌نهایتی شد که نمی‌توان آن را با عقل درک کرد، اما می‌توان آن را احساس کرد.

علمی-تخیلی: ژول ورن و هربرت ولس

ژول ورن قهرمانان را به ماه فرستاد (در «از توپ به ماه»)، اگرچه به طور کامل علمی نبود، اما جذاب بود. ولس در «اولین انسان‌ها بر روی ماه» سیلنیت‌ها را توصیف کرد. این اولین سفرهای ادبی بودند که بر طراحان واقعی تأثیر گذاشتند. علمی-تخیلی کیهان را برای تخیل قابل دسترسی کرد. مریخ‌ناسان، کشتی‌های فضایی، دنیاهای بیگانه ظاهر شدند. این ژانر پلی بین علم و هنر است.

قرن طلایی علمی-تخیلی: آیزاک آزی모و، آرتور کلارک، برادران استورگاچ

دوره‌ی ۱۹۵۰-۱۹۷۰. آیزاک آزیموو با ربات‌ها و امپراتوری کهکشان؛ آرتور کلارک — نویسنده‌ی «کوسمیک اودیسه ۲۰۰۱ سال» (با سناریوی کوبریک). رِی برادبری — «هاری کانی‌های مریخ»، جایی که کیهان مетаفرایه‌ی نوستالژی انسان است. در اتحاد جماهیر شوروی — برادران استورگاچ: «کشوری از ابرها قرمز»، «سخت بود که خدا بودن»، «پیک‌نیک در کنار جاده». کیهان آن‌ها نه براق و قهرمانانه، بلکه ترسناک و اخلاقی است. ادبیات کیهانی دیگر تنها ماجراجویی نبود، بلکه فلسفی شد.

کیهان در نقاشی قرن بیستم: از چورلونس تا رامبرانت در کیهان

مایکولایوس چورلونس سیمفونی‌های موسیقیایی می‌نوشت: «سوناتای ستارگان」， «سوناتای خورشید». کیهان او موسیقیایی و ریتمیک است. در دهه‌ی ۱۹۶۰ هنرمندان فضایی شوروی: پانفیلوف، بلولی. کیهان به عنوان ایدئولوژی، اما همچنین به عنوان زیبایی‌شناسی. در غرب — سوررئالیسم: دالی نوشت «حومه‌های کیهانی」， نقاشی‌هایی که اتم‌ها و سیارات با هم ترکیب شده‌اند. در دهه‌ی ۱۹۷۰ — «نگاه به زمین از ماه» (عکس‌ها)، که بر نقاشی‌های جغرافیایی تأثیر گذاشت. نصب «زباله‌های کیهانی» امروز نیز هنر است.

سینما و موسیقی: از «کوسمیک اودیسه ۲۰۰۱ سال» تا «اینترستلار

سینما تصاویری از کیهان را به ما داد که به کد فرهنگی تبدیل شد. «کوسمیک اودیسه ۲۰۰۱ سال» — آرام، متفکر، با موسیقی کلاسیک شتراوس و لیگتی. جنگ ستارگان — فانتزی فضایی، اما هنر است. «اینترستلار» — سیاه‌چاله‌ها، نسبیت زمان، ارگان‌ها. در موسیقی — «سیارات» هولست، «سیمفونی کیهانی» شچدرین، Pink Floyd با «The Dark Side of the Moon». کیهان در صدا — یک جهان دیگر است.

هنر معاصر: نصب‌ها، NFT و AI

هنرمندان امروز تصاویر کیهانی، خشونت‌ها، زباله‌ها را استفاده می‌کنند. نصب «اوربیت» از پوسته‌های ماهواره‌ای. هنر NFT با مناظر کهکشان‌ها. شبکه‌های عصبی «کیهان در سبک ونگوگ» را تولید می‌کنند. کیهان عادی شد، اما هنوز پیچیده نیست. هنر به دنبال پاسخ به سوالات است: چه چیزی را در آنجا فراموش کردیم؟ چه چیزی را پس از خود باقی می‌گذاریم؟

کیهان در هنر و ادبیات آینه‌ای است که انسان ترس‌ها و امیدهای خود را در آن می‌بیند. از افسانه تا ماد، از شعر تا پیکسل. ما هنوز برای مدت طولانی به ستارگان نگاه خواهیم کرد و به دنبال خود در آن‌ها خواهیم گشت.

Permanent link to this publication: