کلیساهای یکپارچه لالیبلا: پدیده‌ی معماری- زمین‌شناسی به عنوان متنی الهیاتی

کلیساهای ۱۱ یکپارچه در شهر لالیبلا در شمال اتیوپی یکی از دستاوردهای خارق‌العاده در تاریخ معماری و هنر مقدس جهانی است. ساخته شده در قرن‌های دوازدهم و سیزدهم، این سازه‌ها نه تنها ساختمان‌ها بلکه مجسمه‌های زمین‌شناسی هستند، جایی که فرآیند حذف مواد (برش از یک توده سنگی کامل) به سطح مفهوم الهیاتی رسیده است. مطالعه آن‌ها در نقطه‌ای از تقاطع باستان‌شناسی، زمین‌شناسی ساختاری، تاریخ دین و انسان‌شناسی قرار دارد.

پدیده‌ی زمین‌شناسی و مهندسی: معماری بر اساس حذف

برخلاف معماری کلاسیک، جایی که ساختمان از اجزا جداگانه ساخته می‌شود (روش اضافی)، کلیساهای لالیبلا به صورت کاهشی ایجاد شده‌اند — از طریق حذف توف آتشفشانی (یک نوع سنگ نرم‌تر اما مقاوم). این روش نیازمند تفکر فضایی بی‌سابقه و دقت بود.

تکنولوژی «برش از داخل». سازندگان با کندن یک گودال عمیق اطراف بلوک آینده کلیسا، آن را از توده سنگی جدا می‌کردند. سپس داخل این سنگ بزرگ «گودال»، آن‌ها اتاق‌ها، ستون‌ها، پنجره‌ها، قوس‌ها و عناصر تزئینی را می‌تراشیدند. خطا در محاسبات غیرقابل قبول بود — نمی‌توانست یک ستون شکسته را جایگزین کرد.

سیستم چندسطاری. مجموعه شامل کلیساهای سه نوع است:

کاملاً یکپارچه، کاملاً از توده سنگی جدا شده، به جز پایه (مثلاً بت گیورگیس — کلیسای سنت جرج).

نیمه یکپارچه، به یک یا چند دیوار به باقی‌مانده سنگ نزدیک شده.

در غارها برش داده شده.

راه‌حل‌های مهندسی برای زمین‌شناسی آب. آب و هوای لالیبلا لزوم به بارش‌های فصلی دارد. سازندگان یک سیستم پیچیده از کانال‌های دренژ، تراشه‌ها و سینک‌ها طراحی کردند، بسیاری از آن‌ها هنوز عمل می‌کنند، آب را از کلیساها دور می‌کنند و از سیلابی و فرسایش آن‌ها جلوگیری می‌کنند. برخی از کانال‌ها نام‌های نمادین دارند («اردن»).

سمیوتیک الهیاتی: یروشان آسمانی در زمین اتیوپیایی

بر اساس زندگینامه شاه لالیبلا (گبره مسکه لالیبلا)، او به تصور دیدن ساخت «یروشان جدید» به عنوان پاسخ به تسخیر یروشان تاریخی توسط مسلمانان در سال ۱۱۸۷، دیده شد. طرح معماری مجموعه یک ایکونوگرافی جغرافیایی است.

گروه‌بندی و نمادپردازی. کلیساها به طور موقت به دو گروه تقسیم می‌شوند، که نمادهای یروشان زمینی و آسمانی هستند. آن‌ها توسط سیستم تراشه‌ها و تونل‌ها به هم متصل می‌شوند. به عنوان مثال، بت مدهنه آلم (کلیسای رستگار جهان)، بزرگترین کلیسای یکپارچه در جهان، ممکن است نماد معبد سلیمان باشد.

بت گیورگیس (کلیسای سنت جرج). معروف‌ترین و مجزاترین کلیسا در شکل صلیب یونانی، که به صورت صلیب در طرح برش داده شده است. مکان قرارگیری آن در یک گودال عمیق درون سنگ، تأثیر نزول به مکان مقدس را ایجاد می‌کند که می‌تواند دخالت معجزه‌آسای مقدس را نماد کند (بر اساس افسانه، خود سنت جرج در ساخت آن شرکت داشته است).

موقعیت و نور. پنجره‌ها و ورودی‌ها به گونه‌ای قرار داده شده‌اند که اشعه‌های خاص خورشید در روزهای کلیدی سال مراسم، محراب‌ها یا نقوش خاص را روشن می‌کنند، معماری را با زمان کیهانی و مراسم پیوند می‌دهند.

محدودیت فرهنگی- تاریخی: میراث آکسوم

کلیساهای لالیبلا یک پدیده مستقل نیستند بلکه قله توسعه سنت ساخت و ساز آکسوم است. پادشاهی آکسوم (قرن‌های یکم تا نهم) با معماری یادبود (استélyها، قصرها) معروف بود. تکنولوژی کار با سنگ، از جمله قوس‌های جعلی معروف و اتصالات چوبی لایه‌ای (در لالیبلا برای شبیه‌سازی تیرها و تقویت بازش‌ها استفاده شده است)، مستقیماً از آکسومیت‌ها به ارث رسیده است. با این حال، آکسومیت‌ها از بلوک‌های جداگانه ساخته شده بودند، در حالی که در لالیبلا به کار با توده سنگی کامل روی آورده‌اند، که می‌توان آن را تکامل فنی و معنوی دانست.

چالش‌های مدرن: حفاظت از میراث در قرن بیست و یکم

منحصر به فرد بودن این اثر خطرات خاص خود را ایجاد می‌کند.

فرسایش و آسیب‌های زیستی. توف آتشفشانی خوراک‌پذیر و در برابر تأثیر قرار دارد:

آب (بارش‌های فصلی).

ترمیت‌ها، که در داخل‌ها می‌توانند تیرهای چوبی را نابود کنند.

گیاه‌ها، ریشه‌های که می‌توانند سنگ را شکاف دهند.

فشار انسانی. جریان زائران (به ویژه در طول جشن‌های بزرگ) و گردشگران، باعث ایجاد ارتعاش می‌شود، رطوبت داخل کلیساها را افزایش می‌دهد، منجر به خش‌زدگی و ورم کف و نقوش می‌شود.

پروژه‌های حفاظتی. یونسکو (این اثر در سال ۱۹۷۸ به لیست اضافه شد) با همکاری متخصصان اتیوپیایی و بین‌المللی، پروژه‌های حفاظتی را اجرا می‌کند. زیر برخی از کلیساها سازه‌های حفاظتی-پوششی ساخته شده‌اند که به دلیل تغییر در تجربه بصری و میکروکلیما اطراف اثر، منجر به اختلافات شده‌اند. اقدامات برای تقویت سیستم‌های دренژ و کنسرواسیون فресک‌ها انجام می‌شود.

حقایق جالب:

مقدار مواد استخراج شده در ایجاد کل مجموعه برآورد شده در ۱۰۰۰۰۰ متر مکعب است — این با استخراج خاک برای یک سازه بزرگ مدرن قابل مقایسه است، که به صورت دستی یا با استفاده از ابزارهای ابتدایی انجام شده است.

مystery of builders. تاریخ و زمان ساخت دقیق و ادامه آن معروف نیست. زندگینامه لالیبلا از کمک فرشته‌ها صحبت می‌کند — در طول روز مردم کار می‌کردند و در شب فرشته‌ها دو برابر مقدار کار را انجام می‌دادند. از دیدگاه علمی، این می‌تواند به کارهای شبانه یا شرکت تعداد زیادی از افراد اشاره داشته باشد (احتمالاً کل بودجه پادشاهی به این پروژه اختصاص داده شده است).

روال زنده. لالیبلا همچنان مرکز فعال مراسم‌های مذهبی و زائرپذیری اتیوپیایی باقی مانده است. کلیساها موزه‌ها نیستند بلکه کلیساهای زنده هستند، جایی که مراسم‌های روزانه برگزار می‌شوند. این امر به افزایش دشواری حفاظت می‌افزاید، اما روح اصیل مکان را حفظ می‌کند.

نتیجه‌گیری

کلیساهای یکپارچه لالیبلا تجسیم پارادوکسی است. آن‌ها بزرگ هستند اما شکننده‌اند؛ قدیمی هستند اما همچنان زندگی مراسمات فعال دارند؛ از سنگ برش داده شده‌اند اما یک بیان الهیاتی دقیق هستند. آن‌ها نشان می‌دهند که چگونه پیشرفت فنی (گذار به روش کاهشی) به حل مسئله معنویی هدایت شد — ایجاد یک محیط مقدس جایگزین برای مکان‌های مقدس از دست رفته. این مجموعه نه تنها گروهی از ساختمان‌ها بلکه یک environmental sculpture یکپارچه، یک ایکونوگرافی زمین‌شناسی است که برای درک و حفاظت از آن نیاز به ترکیب دانش از مهندسی، الهیات، اقلیم‌شناسی و فرهنگ‌شناسی دارد. لالیبلا همچنان یک چالش برای بازسازی‌کنندگان مدرن باقی می‌ماند و یک شاهد قدرتمند از توانایی فرهنگ انسانی برای ساختن غیرممکن است، جایی که ایمان نیروی محرکه برای تغییر خود زمین است.

Permanent link to this publication: