شپانگر درباره انسان‌گرایی سوم: انتقاد از روح موزه و جستجوی انسان‌شناسی جدید

در زمینه بحران فکری فرهنگ اروپا در دهه‌های ۱۹۲۰-۱۹۳۰، موازی با مفهوم «انسان‌گرایی سوم» ورنر یگر، تفسیر منحصر به فرد و تند این ایده، که متعلق به فیلسوف و معلم آلمانی ادوارد شپانگر (۱۸۸۲–۱۹۶۳) است، به وجود آمد. اگر یگر نجات را در بازگشت به ایده‌های کهن یونان به عنوان نیروی شکل‌دهنده می‌دید، شپانگر انسان‌گرایی کلاسیک را به شدت انتقاد کرد و نسخه‌ای انسان‌شناسی‌ای از «انسان‌گرایی سوم» ارائه داد که به چالش‌های مدرن پاسخ می‌دهد.

انتقاد از انسان‌گرایی دوم و تشخیص بحران

شپانگر، یکی از پیشگامان فلسفه زندگی و Geisteswissenschaftliche Pädagogik (پدیده‌شناسی، مبتنی بر علوم روحی)، در اثر «فلسفه جوانی» (۱۹۲۴) و دیگر نوشته‌ها، تشخیص سختگیرانه‌ای ارائه داد. او معتقد بود که ایده‌های «دوم» یا نه‌انسان‌گرایی، که در قرن‌های هجدهم و نوزدهم شکل گرفت، در اوایل قرن بیستم به یک رابطه فرمایشی و «موزه‌ای» با کهنیت تبدیل شده است. فرهنگ کلاسیک به مجموعه‌ای از مدل‌های مرده برای تقلید تبدیل شده است، یک کانون زیبا‌شناختی، بی‌قدرت در برابر نihilism، تفکر تکنوکراتیک و تلاطم‌های اجتماعی که پس از جنگ جهانی اول به وجود آمدند.

انسان‌گرایی سوم به عنوان پدیده‌شناسی «شکل‌های روحی» و «انسان فعال

پاسخ شپانگر به این مسئله «انسان‌گرایی سوم» بود که باید از قطعیت بین میراث فرهنگی و زندگی جلوگیری کند. هسته این ایده، نه بازسازی کانون کهن، بلکه انسان‌شناسی آموزشی، متمرکز بر توسعه «شکل‌های روحی» (seelische Strukturen) داخلی انسان بود. او شش نوع اصلی از شخصیت‌های ایده‌آل (تئوریک، اقتصادی، زیبا‌شناختی، اجتماعی، سیاسی، مذهبی) را برشمرده که هر کدام روشی منحصر به فرد از برخورد با جهان را دارند. وظیفه آموزش این نیست که یک مدل واحد (قهرمان کهن یا دانشمند) را تحمیل کند، بلکه باید شکل روحی غالب در یک جوان خاص را شناسایی و پرورش دهد، تا به او کمک کند تا نظم داخلی و جهت‌گیری ارزشی خود را به دست آورد.

بنابراین، انسان‌گرایی سوم در شپانگر، انسان‌گرایی رشد است، نه مدل. میراث کهن (و هر میراث دیگری) باید به عنوان یک مدل برای کپی‌برداری، بلکه به عنوان کاتالیزوری برای تجربه داخلی، ماده‌ای برای گفتگو باشد که به شخصیت جوان کمک می‌کند تا ارزش‌های زندگی خود را بشناسد و بیان کند. شخصیت کلیدی، نه یک یونانی هماهنگ، بلکه «انسان فعال» است که قادر به خلاقیت روحی و عمل تاریخی مسئولانه در شرایط زندگی منحصر به فرد خود است.

آموزش به عنوان ملاقات با «روح عینی

شپانگر فرآیند آموزش را نیز بازنگری کرد. این یک انتقال از انتقال مجموعه‌ای از دانش نیست، بلکه یک «ملاقات» بین سوژه در حال توسعه دانش‌آموز با «روح عینی» — جهان ارزش‌های فرهنگی، که در زبان، هنر، دین، حقوق جا افتاده است. معلم به عنوان یک منتقل‌کننده اطلاعات نیست، بلکه یک «راهنما» در این مسیر ملاقات است که به دانش‌آموز کمک می‌کند تا ارزش‌های فرهنگی را به عنوان ارزش‌های شخصی به خود بپذیرد. نکته جالب این است که شپانگر تأثیر بزرگی بر اصلاحات مدارس آلمان در جمهوری وایمار گذاشت، جایی که تلاشی برای غلبه بر verbalism از طریق تأسیس مدارس کارگروهی انجام شد که بر تجربه کلی و ارتباط با زندگی تأکید داشت، که این یک پیامد عملی ایده‌های او بود.

تفاوت با یگر و سرنوشت تاریخی این مفهوم

اگر یگر در کهنیت او را به عنوان یک معیار اوتولوژی (ایده پایدای) می‌دید که باید بازسازی شود، شپانگر در آن (و در هر فرهنگ بزرگ) یک زبان قدرتمند از «روح عینی» دید که در گفتگو با آن، خودآگاهی مدرن زاده می‌شود. یگر یک فیلولوگ کلاسیک بود که به دنبال به‌روزرسانی رشته بود. شپانگر یک فیلسوف و معلم بود که به دنبال به‌روزرسانی شخصیت از طریق پدیده‌شناسی بود.

سرنوشت تاریخی ایده‌های شپانگر پرتنش بود. با روی کار آمدن نازی‌ها، تأکید او بر رشد فردی و بازگشت به فرهنگ جهانی با ایدئولوژی集体سمیت‌گرایی توتالیتر در تضاد قرار گرفت. اگرچه او تلاش کرد تا راهی برای همزیستی با رژیم پیدا کند، اما آموزش انسان‌گرایانه او به حاشیه رانده شد. پس از جنگ، ایده‌های او بر بازسازی سیستم آموزشی آلمان بر اساس اصول انسان‌گرایی تأثیر گذاشت.

نتیجه‌گیری: اهمیت ایده‌های شپانگر

انسان‌گرایی سوم ادوارد شپانگر امروز می‌تواند به عنوان پیش‌بینی‌کننده کلیدهای اصلی روند‌های آموزشی خوانده شود: تغییر نقطه فکر از کپی‌برداری از کانون به توسعه شخصیت، ارزش فردی مسیر آموزشی، درک آموزش به عنوان گفتگوی فرهنگ‌ها و خودتعیین ارزشی. اعتراض او به رابطه «موزه‌ای» و فرمایشی با فرهنگ در دوره‌ای که دانش اغلب به اطلاعات برای تست تبدیل می‌شود و میراث فرهنگی به عنوان یک موضوع مصرفی در گردشگری تبدیل می‌شود، به طرز شگفت‌انگیزی مدرن به نظر می‌رسد. شپانگر به ما یادآوری می‌کند که انسان‌گرایی واقعی از تکرار گذشته متولد نمی‌شود، بلکه از ملاقات شجاعانه روح انسانی زنده و در حال رشد با چالش‌های زمان خود است، که کلاسیک تنها نقطه پایانی نیست، بلکه یکی از عمیق‌ترین رفقای گفتگو.

Permanent link to this publication: