دانمارک در جنگ جهانی دوم و هولوکاست: واقعیت متناقض

مقدمه: رژیم اشغال منحصر به فرد

دانمارک در تاریخ ۹ آوریل ۱۹۴۰ توسط نیروهای آلمان نازی اشغال شد و این واقعه در تاریخ اشغال‌های نازی اروپا منحصر به فرد بود. تا ماه اوت ۱۹۴۳، دانمارک همچنان سوورنیت فرمایی خود را حفظ کرد، مجلس کارکردن، دولت تحت رهبری سوسیال دموکرات توروالد استاینینگ، ارتش و حتی پادشاه کریستیان X را داشت. این وضعیت خاص، که به آن «مدل همکاری» یا «سیاست آرامش» گفته می‌شود، وضعیت خاص کشور را تعیین کرد و بر سرنوشت یهودیان دانمارکی تأثیر گذاشت.

«مدل ۱۹۴۰-۱۹۴۳»: همکاری و رضایت

فرماندهی آلمان به حفظ اقتصاد دانمارک به عنوان منبع محصولات کشاورزی ( گوشت، روغن) و کار بدون وقفه در صنعت علاقه‌مند بود. دانمارک به عنوان یک محافظتار نمونه شناخته شد. در ازای لояلت سیاسی و تأمین کالاها به آلمان، دولت دانمارک کنترل امور داخلی خود را حفظ می‌کرد. در اوایل سال‌های اشغال، وضعیت نظامی در دانمارک اعلام نشد، قوانین نژادی در نسخه آلمانی خود عمل نمی‌کردند و اداره آلمانی کمیته تقریباً در زندگی روزمره دخالت نمی‌کرد.

واقعیت جالب: پادشاه کریستیان X، بر اساس یک افسانه گسترده اما از لحاظ تاریخی تایید نشده، ظاهراً ستاره داوود زرد را به عنوان نشان همبستگی با یهودیان می‌پوشید. هیچ دستور واقعی برای پوشیدن ستاره‌ها در دانمارک وجود نداشت. با این حال، پادشاه واقعاً تحت فشار غیرعلنی از دولت، شهروندان یهودی را محافظت می‌کرد و پیاده‌روی‌های روزانه خود به سوی کپنهاگ بدون محافظان نظامی نماد آرامش و عزت دانمارک شد.

تغییر وضعیت در سال ۱۹۴۳: از همکاری به مقاومت

وضعیت در تابستان و پائیز ۱۹۴۳ به شدت تغییر کرد. نارضایتی از اشغال افزایش یافت، اقدامات خرابکارانه افزایش یافت و شکست‌های نظامی آلمان در استالینگراد و آفریقا تصویر استراتژیک را تغییر داد. ۲۹ اوت ۱۹۴۳، مقامات آلمان به دولت دانمارک اتمام حجت دادند و خواستند که برای خرابکاران حکم اعدام صادر شود و اقدامات را تشدید کنند. دولت مخالفت کرد و منحل شد. رئیس جمهور آلمان ورنر بست وضعیت فوق‌العاده اعلام کرد. ناوگان دانمارک به بخشی از خود به دست خود غرق شد تا به دست آلمان نرسد. مرحله جدیدی آغاز شد — دوره مقاومت عمومی.

عملیات نجات یهودیان: قدم مشترک و دلایل آن
یکی از مهم‌ترین صفحات تاریخ دانمارک در هولوکاست، نجات بیشتر جمعیت یهود در اکتبر ۱۹۴۳ بود. پس از دریافت اطلاعات از دیپلمات آلمانی جرج فردیناند دکویتس درباره تعقیب شب ۱ تا ۲ اکتبر، زیرپوستی دانمارک با حمایت بسیاری از شهروندان عادی، عملیات بی‌نظیری سازماندهی کرد.

در چند هفته، حدود ۷۲۰۰ یهودی دانمارکی و ۷۰۰ بستگان غیریهودی آن‌ها به طور مخفی با قایق‌های ماهیگیری از طریق اورسون به سوئد که حاضر به پذیرش آن‌ها شد، انتقال داده شدند. حدود ۴۷۰ یهودی به دست نازی‌ها افتادند و به گتوی تerezinshalt منتقل شدند. جالب این است که به دلیل فشار مداوم دولت دانمارک و صلیب سرخ، حتی این زندانیان به طور کلی از جنگ جان سالم به در بردند.

عوامل موفقیت منحصر به فرد:

عدم وجود نژادپرستی عمیق: در جامعه دانمارک، نژادپرستی عمومی وجود نداشت. یهودیان ( کمتر از ۰.۵٪ جمعیت) به خوبی با هم ادغام شده بودند و به عنوان دانمارکی‌های مذهب یهود شناخته می‌شدند.

مخالفت مدنی: در این عملیات، هزاران نفر شرکت کردند — از پلیس‌هایی که درباره تعقیب‌ها هشدار می‌دادند، تا پزشکان که مردم را در بیمارستان‌ها پنهان می‌کردند و ماهیگیران ساده که جان خود را به خطر انداختند.

وضعیت خاص دانمارک: حتی در سال ۱۹۴۳، آلمان در اینجا با احتیاط بیشتری عمل می‌کرد، سعی می‌کرد از خشونت عمومی و شورش‌های عمومی که ممکن بود تأمین کالاها را مختل کند، جلوگیری کند.

مثال: یکی از قایق‌های ماهیگیری، "ایگل"، تحت فرماندهی اریک کرویر، در چند شبانه‌روزی چندین سفر خطرناک از طریق تنگه انجام داد و صدها نفر را منتقل کرد. داستان‌های مشابهی ده‌ها بود. دیپلمات سوئدی راول والنبورگ که یهودیان را در بوداپست نجات می‌داد، بعدها از نمونه دانمارک الهام گرفت.

تحلیل حافظه و ارزیابی‌های تاریخی

مطالعات تاریخ دانمارک در دوران جنگ چندین مرحله را پشت سر گذاشته است:

ميثاق پس از جنگ درباره "مردم واحد-مقاومت‌کننده"، که در آن تاکید بر قهرمانی نجات یهودیان و جنبش مقاومت بود و دوران همکاری ۱۹۴۰-۱۹۴۳ را نادیده می‌گرفت.

بررسی انتقادی در دهه‌های ۱۹۶۰-۱۹۸۰، زمانی که تاریخ‌نویسان شروع به بررسی компромیس‌ها و همکاری اقتصادی دولت و تجارت دانمارک با نازی‌ها کردند.

راه‌اندازی روش نوین در حال حاضر، که هر دو جنبه را می‌پذیرد: همکاری عملیاتی برای حفظ کشور از ویرانی و بسیج گسترده مدنی برای نجات همشهروندان، که ممکن بود به دلیل ساختارهای حفظ شده جامعه ممکن بود.

واقعیت جالب: یهودیان دانمارک در تerezinshalt همچنان از سوی دولت دانمارک و صلیب سرخ با غذا و دارو پشتیبانی می‌شدند. در سال ۱۹۴۴، تا برای فرار از شایعات درباره اردوگاه‌های مرگ، نازی‌ها حتی اجازه دادند که یک هیئت از صلیب سرخ دانمارک و مقامات دانمارک به تerezinshalt بازدید کنند که قبلاً "گتوی نمونه" برای نمایش تبدیل شده بود. این بازدید، اگرچه یک عملیات تبلیغاتی بود، به طور مستقیم به نجات زندانیان کمک کرد.

نتیجه‌گیری: تناقض تجربه دانمارک

تاریخ دانمارک در دوران جنگ نشان‌دهنده تناقض عملگرایی و انسان‌دوستی است. از یک سو، کشور به یک رضایت بی‌سابقه با اشغال‌کننده رفت، که به اجتناب از قربانیان و ویرانی‌ها در اوایل سال‌های اولیه کمک کرد. از سوی دیگر، نهادهای اجتماعی مدنی، احساس مسئولیت مشترک و همبستگی ملی، در لحظه بحرانی امکان سازماندهی عملیات نجات بی‌نظیری را فراهم کرد.

مورد دانمارک در هولوکاست منحصر به فرد نه تنها به دلیل تعداد کمی از قربانیان، بلکه به دلیل این که نشان می‌دهد: حتی در شرایط اشغال کامل و ترور، موضع فعال جامعه و دولت می‌تواند عامل تعیین‌کننده در نجات جان‌ها باشد. این تجربه همچنان به عنوان نمونه‌ای از این که چگونه فرهنگ حقوقی، پیوستگی اجتماعی و شجاعت مدنی می‌تواند بر ماشین نابودی غلبه کند، مطالعه می‌شود.

Permanent link to this publication: